Truyện ngắn “Mặt người khác” của nhà văn Nguyễn Tham Thiện Kế có cái tên thật gợi. Khi nghe nhan đề truyện ngắn, có lẽ nhiều bạn đọc và thính giả sẽ nghĩ về một câu chuyện thuộc đề tài tâm lý, xã hội. Qủa là như vậy, trong “Mặt người khác” nhà văn quê Phú Thọ đã khái thác về đời sống nội tâm, tâm lý hay chứng bệnh tâm lý mà nhiều người gặp phải trong đời sống. Ấy là khi con người ta hay bị luẩn quẩn trong những nỗi sợ, nỗi tự ti về bản thân, sợ bị đánh giá bởi cái nhìn của người khác. Nhân vật chính trong truyện là cô gái bán hoa huệ và người đàn ông làm đầu bếp. Vì cám cảnh những nỗi e ngại riêng mà một người luôn kết thân với chiếc khăn bịt mặt, một người không dám rời xa chiếc khẩu trang. Cứ ngỡ rằng đến một lúc họ đã can đảm vượt qua sự tự ti để đối diện với nhau, giành lấy tình yêu của mình, nhưng cuối cùng họ lại mượn gương mặt của người khác, thân phận của người khác sống thay cuộc đời mình. Có lẽ nhiều người tiếc nuối sẽ hỏi “Tại sao?”. Thế nhưng, chỉ khi mình ở vào hoàn cảnh và vị trí của người khác mới có thể thấu hiểu. Ai cũng mong rằng thời gian, sự từng trải sẽ giúp họ không bị những dày vò, rối ren trong tâm tưởng đeo đẳng. Một ngày, họ sẽ được đón nhận những điều tốt đẹp khi dám sống là chính mình.
Nhân vật chính của truyện ngắn cũng là người kể chuyện, nhân vật xưng “tôi” là một cô gái miền sơn cước bén duyên cùng một chàng trai người thành phố. Tuy nhiên, tác giả không đi sâu vào khai thác cuộc làm dâu, hòa nhập phố thị của một sơn nữ mà khắc sâu hơn ở chiều ngược lại, là cuộc trải nghiệm, khám phá của người chồng với làng bản, núi rừng quê vợ trong bối cảnh mùa Xuân. Và chính nhờ sự thích thú, những cảm nhận rất giản dị, nguyên sơ của người chồng đã khiến người vợ nhận ra rằng mùa Xuân ở làng bản của mình mới đẹp làm sao. Vậy mà bấy lâu nay suy nghĩ về quê hương của cô luôn có chút mặc cảm về một nơi chốn quê mùa, đìu hiu, heo hút. Khi trở thành vợ một chàng trai “thành phố đồng bằng, đứng đầu tất cả các thành phố trong nước” hẳn trong cô có chút tự hào, tự phụ. Thế rồi những chuyến về quê sau khi đã làm vợ, làm mẹ giúp cô nhận ra một nơi mà dẫu đã bứt mình ra khỏi thì vẫn là nguồn cội, là ký ức, là nơi chốn cô thuộc về và để trở về. Người chồng, qua những ngỡ ngàng, thích thú, anh cần nhiều thời gian hơn, nhiều mùa Xuân hơn và những mùa còn lại trong năm, thậm chí cả phần đời còn lại để hiểu về quê vợ, hiểu về những điều tươi đẹp và cả những bất trắc gặp phải trong môi trường đó. Sau cùng, cuộc sống đâu chỉ toàn niềm vui, toàn những điều trong lành, phẳng lặng, quan trọng là sau bất trắc, biến cố, điều sau cùng đọng lại vẫn là những khoảnh khắc đẹp mà chúng ta đã không bỏ lỡ trong đời. Đó có lẽ là điều tác giả gửi gắm qua truyện ngắn này.
Phú Yên vốn được biết đến là vùng đất bình yên, cảnh sắc còn nhiều nét hoang sơ, con người mộc mạc, chân tình. Ca dao trào phúng sưu tầm trên vùng đất Phú Yên, tuy số lượng tác phẩm không nhiều như các đề tài khác nhưng lại mang bản sắc riêng. Ca dao trào phúng xứ này mang lại tiếng cười vui vẻ hồn nhiên, thoải mái góp phần làm cho cuộc sống thêm vui tươi, sinh động; mặt khác lại được ví như viên thuốc đắng dã tật giúp “chữa bệnh” một cách công hiệu những thói hư, tật xấu bằng từ ngữ và lối diễn đạt nhẹ nhàng, thâm thúy. Có thể thấy ca dao trào phúng Phú Yên thể hiện sự thông minh, sáng tạo, linh hoạt của người bình dân về cách ứng xử mang tính giáo dục trong xã hội truyền thống, hướng tới cái tốt, cái đẹp, để lại ấn tượng sâu sắc với người đọc, người nghe.
Trong các cây bút thơ nữ xuất hiện từ đầu thập niên 90 của thế kỷ trước, Tuyết Nga là cái tên sớm gây được ấn tượng đặc biệt với độc giả. Tập thơ đầu tay của chị, Viết trước tuổi mình nhận giải tác phẩm xuất sắc năm 1993 của Hội Liên hiệp VHNT Việt Nam, tập thơ thứ 2 xuất bản sau đó 9 năm dành giải thưởng thơ của Hội Nhà văn Việt Nam. Sau tập Ảo giác, Tuyết Nga in tập thơ có tên Hạt dẻ thứ tư năm 2008 và gần đây nhất, tập Mùa giả tưởng (NXB Hội Nhà văn 2024) đánh dấu sự trở lại của chị sau 16 năm vắng bóng. Chương trình Đôi bạn văn chương của Ban Văn học Nghệ thuật (VOV6) lần này xin được dành một cuộc trò chuyện về chân dung thơ Tuyết Nga với tên gọi: Tuyết Nga – Hạt dẻ đi qua mùa đông
Vừa qua Hội Nhà văn Hà Nội đã công bố và tổ chức trao giải thưởng hàng năm cho các tác giả, tác phẩm. Tập thơ “Đêm hoa vàng” của nhà thơ Bình Nguyên Trang là một trong những tác phẩm được chọn lựa để trao giải. Nhân dịp này, BTV chương trình đã có cuộc trò chuyện với nhà thơ Bình Nguyên Trang về tác phẩm đã tạo được dấu ấn cho một khởi đầu mới.
Truyện ngắn được viết theo lối văn hiện đại, trẻ trung, mang những triết lí sâu sắc về cuộc sống và con người. Qua lời kể của nhân vật xưng Tôi-chàng trai trẻ tên Vũ làm nghề bartender (pha chế đồ uống), người đọc người nghe hiểu hơn về những góc khuất của nghề bartender cũng như của khách đến quán bar. Làm việc ở chốn giàu sang, hào nhoáng, ồn ào, Vũ vẫn giữ được bản chất chất lương thiện, trong sáng. Tình cờ anh gặp Hà-một cô gái trông có vẻ hiện đại, sành điệu nhưng bản chất là người chân phương, quê mùa. Một cô gái lấy thế mạnh nhan sắc để kiếm sống, nhưng lại là người khá tinh tế, nhạy cảm. Hai con người luôn cảm thấy cô đơn này đã có sự đồng cảm, chia sẻ, thấu hiểu; từ đó họ dần cảm mến nhau, quan tâm, giúp đỡ nhau, cùng nhau tốt hơn lên mỗi ngày. Người đọc người nghe mong cho mối tình chị em này sẽ có một cái kết trọn vẹn. Song, cuối cùng Hà quyết định rời xa chốn đô hội, trở về quê để làm lại cuộc đời.
“Ly Caipirinha cuối cùng” với nội dung đời sống đô thị hiện đại, có nhiều chi tiết độc lạ, được cài cắm tạo bất ngờ, nhịp điệu trần thuật nhanh, biến hóa. Kết thúc truyện, chi tiết Vũ phát hiện ông bố của mình tặng Hà chai rượu Thoquino rất bất ngờ. Vũ bàng hoàng, choáng váng, tâm hồn anh vụn vỡ, nhưng cũng tạo dư vị tràn đầy tinh thần nhân bản, đánh thức thiên lương trong lòng người đọc người nghe…
Quý vị và các bạn thân mến, qua lời kể của nhân vật cô gái tên Khanh, người đọc, người nghe cảm nhận được những cung bậc tình cảm của tình yêu đôi lứa. Người mẹ mất khi Khanh 18 tuổi là một bước ngoặt của cuộc đời cô. Cha làm việc ở xa, Khanh phải về quê sống cùng người bác. Ở quê, cô găp người anh họ tên Kha. Trong thời điểm cô đơn không người thân bên cạnh, hình ảnh người anh họ khỏe mạnh, niềm nở, tốt bụng như tia nắng ấm áp tâm hồn ngây thơ của cô gái trẻ. Những công việc làm nông, những câu trò chuyện thường ngày bồi đắp tình cảm của hai người một cách tự nhiên. Sự cố Khanh bị nhóm thanh niên làng cầm đầu là Tuyên sàm sỡ là một điểm nhấn của truyện ngắn. Trong lúc Khanh cảm thấy lo sợ, yếu đuối nhất thì anh Kha xuất hiện như người hùng để cứu cô. Từ lúc này hình ảnh anh đã in đậm trong trái tim của Khanh. Nhưng vì bên cạnh anh Kha luôn có cô người yêu tên Phượng nên Khanh chỉ biết dấu kín những tình cảm trong lòng mình. Khanh được ba đón sang Đức sinh sống, thời gian xa cách khiến tình cảm mới chớm nở trong lòng cô gái trẻ càng bị chôn dấu trong trái tim. Chỉ đến khi Khanh biết được anh Kha lập gia đình mà cô dâu lại không phải chị Phương thì cô mới thấy tiếc nuối. Khanh có lẽ sẽ nghĩ rằng giá mà ngày xưa cô vượt qua được mặc cảm về hoàn cảnh gia đình, vượt qua lời chì chiết của bác gái hoặc hiểu được thân phận thực sự của anh Kha thì … Nhưng duyên phận con người chính là như vậy. Bỏ lỡ chính là có duyên hữu phận với nhau. Truyện ngắn viết về tình yêu đôi lứa không có nhiều biến cố sâu sắc, không có nồng nàn cháy bỏng, chỉ là những vần vươn tơ tình khiến người đọc, người nghe thổn thức không nguôi. Duyên đến, duyên đi đều là tùy duyên, cái gì đã qua thì hãy buông bỏ bình tĩnh đối diện. Từ nơi đất khách quê người, có lẽ điều tốt nhất với Khanh đó là chúc phúc cho vợ chồng anh Kha.
Chơi chữ là một phương thức diễn đạt đặc biệt, song song tồn tại hai lượng ngữ nghĩa khác hẳn nhau đựơc biểu đạt bởi cùng một hình thức ngôn ngữ, nhằm tạo nên sự thú vị mang tính chất chữ nghĩa. Những lối chơi chữ độc đáo trong ca dao đã cho thấy trí tuệ và sự hóm hỉnh, hài hước của cha ông ta. Tiếng cười trong đối đáp, trong những lời ca tiếng hát làm vơi đi những khó nhọc, vất vả trong cuộc sống lao động đời thường
Truyện ngắn chúng ta vừa nghe được viết theo phong cách lịch sử, dựa vào những dữ kiện về cuộc đời Tây Thi, người phụ nữ được phong là một trong Tứ đại mỹ nhân thời cổ điển của Trung Quốc. Tây Thi được vua nước Việt là Câu Tiễn giao cho một sứ mệnh, đó là làm mê hoặc vua nước Ngô là Phù Sai để Câu Tiễn đợi dịp báo thù. Sau đó Câu Tiễn chiến thắng và nước Ngô bị xóa sổ. Thế nhưng phần đời còn lại của Tây Thi mãi là một ẩn số. Nhiều người tin rằng Tây Thi đã chết. Truyện ngắn của Đỗ Trung Lai có thể xem như một giấc mơ đưa ta ngược dòng thời gian về trò chuyện với người xưa. Trong lịch sử nhân loại từ cổ chí kim, khi có chiến tranh, người phụ nữ thường trở thành một nạn nhân, một sự hy sinh bắt buộc. Những nỗi đau đớn xót xa của họ có mấy ai thấu tỏ. Chúng ta có thể liên tưởng đến những câu chuyện trong lịch sử Đại Việt có phần tương tự như câu chuyện về Huyền Trân công chúa hay An Tư công chúa. Nhà thơ Đỗ Trung Lai qua một tác phẩm mang đẫm màu sắc kỳ ảo đã bày tỏ niềm thương xót và đồng cảm với một trang mỹ nhân tuyệt sắc, cũng là tình thương yêu cho bao số phận người phụ nữ trên thế gian này có thể rơi vào cùng cảnh ngộ như Tây Thi. Bài thơ Nghe đàn nguyệt ở Tây Hồ ở phần cuối truyện là kết tinh của cảm xúc, hoàn toàn có thể xem là một tác phẩm độc lập. Đúng như lời nhân vật Tây Thi đã thổ lộ trong truyện, có được sự thấu hiểu và thương cảm ấy, những hận sầu oan ức từ thiên cổ như được cởi tan, đó cũng là tấm tình của người nghệ sĩ dành cho giai nhân tài tử.
Cô gái trong câu chuyện đã hồi tưởng lại một kỷ niệm đáng nhớ thời sinh viên, kỷ niệm gắn với một con người đã giúp cô nhận ra ý nghĩa cuộc sống, giúp cô vượt qua thời khắc yếu lòng, vượt qua những ranh giới tưởng chừng như bản thân với bản tính rụt rè, yếu đuối không thể nào bước tới. Nữ tác giả người Nga dựng nên tình huống cô gái bị kẹt trong thang máy và cũng đồng thời mắc kẹt trong một mối quan hệ mà chính tình cảm của cô bị đem ra trêu đùa. Một tình huống thử thách trong một thời điểm cũng vô cùng đặc biệt, chuyển giao năm cũ và năm mới. Những tưởng chừng ấy điều tệ hại sẽ hủy hoại nốt chút niềm tin, hi vọng le lói trong lòng cô gái trẻ. Thế nhưng, chính người thợ sửa đồng hồ mang quá khứ đạo chích, những câu chuyện về lòng tốt, lòng tự trọng, căn nhà đặc biệt và sự tử tế của ông đã sưởi ấm cô gái với trái tim yếu đuối, thương tổn. Cô đã giũ bỏ hết những tàn dư hoang mang, sống đúng thật là bản thân mình với sự tự tin, can đảm. Người thợ đồng hồ thích những tiếng tích – tắc của đồng hồ giống như nhịp đập trái tim con người. Dù sau này cô không còn gặp lại người thợ sửa đồng hồ ấy nhưng những mảnh ký ức đẹp về ông vẫn như một nguồn sáng diệu kỳ mãi còn dọi suốt hành trình cuộc sống. Vậy đó, có những con người, ta chỉ tình cờ gặp trong đời thế nhưng câu chuyện của họ đã thực sự truyền cảm hứng để ta sống đẹp hơn, giá trị hơn, cho quãng đời về sau, trái tim không ngừng những nhịp ấm nóng, không chút yếu lòng còn vương lại…
Chơi chữ là một đặc điểm độc đáo của ngôn ngữ thơ tiếng Việt. Các hình thức của nghệ thuật chơi chữ trong ca dao rất phong phú, trong đó có: nói lái, dùng từ đồng âm hoặc gần âm, dùng từ gần nghĩa, tách một từ thành các từ khác nhau. Mục đích của các hình thức này là mang tới tính hài hước, trào phúng cho các câu thơ hay lời đối đáp.
Có bao giờ mỗi chúng ta tự hỏi, cuộc sống của loài người sẽ ra sao nếu một ngày không còn ánh sáng. Nhờ ánh sáng mà trái đất mới có sự sống, loài người mới phân biệt được ngày đêm, cây cối mới xanh tươi. Mọi hoạt động phát triển của con người đều không thể thiếu đi ánh sáng. Và thứ ánh sáng kỳ diệu, đẹp đẽ nhất trong cõi nhân gian ấy chính là ánh nắng, thứ ánh sáng tự nhiên chiếu xuống bởi mặt trời. Cho nên, không phải ngẫu nhiên mà ánh nắng đã trở thành cảm hứng cho biết bao tác phẩm văn học nghệ thuật, trong đó có thi ca. Chương trình Đôi bạn văn chương của Ban Văn học Nghệ thuật (VOV6), Đài Tiếng nói Việt Nam lần này xin dành một cuộc trò chuyện với chủ đề: Nắng trong thi ca Việt
Mới đây Nhà xuất bản Hội Nhà văn và Gallery 39 đã tổ chức sự kiện ra mắt cuốn sách Di Cảo và trưng bày một số trang thủ bút của nhà thơ, nhạc sĩ Đặng Đình Hưng nhân kỷ niệm 100 năm ngày sinh của ông. Cuốn sách gồm các tập thơ như “Rra”, “Songe A”, Sử thi “Phù Đổng ca” cùng một số các trang thủ bút các tập thơ của nhà thơ, nhạc sĩ. Lời bạt do nhà thơ Nguyễn Thụy Kha viết. Phần phụ lục gồm Thư của Trần Dần gửi Đặng Đình Hưng, chân dung Đặng Đình Hưng qua ảnh của nhiếp ảnh gia Hà Tường, các bài viết của các tác giả như Hoàng Cầm, Lê Đạt, Phan Đan. Tham dự sự kiện ra mắt cuốn sách “Di Cảo’ và trưng bày một số trang thủ bút của nhà thơ, nhạc sĩ Đặng Đình Hưng, BTV Võ Hà đã có những ghi nhận.
Quý vị và các bạn thân mến, tục ngữ ta từ xưa đã có câu “Gieo nhân nào, gặt quả ấy” hay câu nói “luật nhân quả không chừa một ai chớ nên xem thường” để nhắc nhở con người về cách sống ở đời. Triết lý về luật nhân quả bắt nguồn từ chính quy luật của cuộc sống. Gieo nhân nào thì được quả ấy như trồng dưa được dưa, trồng đậu thì thu hoạch đậu, khi con người làm việc tốt, việc xấu sẽ có báo đáp phù hợp hành động của mình. Nhân quả không phụ thuộc vào ý muốn của con người, có thể thể hiện ngay lập tức hoặc đến một thời điểm nào đó hạt giống sẽ nẩy mầm. Truyện ngắn “Sám hối”của tác giả Nguyễn Hồng cũng bắt nguồn cảm hứng từ quy luật nhân quả. Cuộc đời của nhân vật Thin gặp không ít điều bất hạnh. Bố mẹ bị kẻ xấu giết khi Thin còn nhỏ, Thin mồ côi cha mẹ lớn lên không người nuôi dưỡng, giáo dục. Khi trưởng thành Thin lập gia đình có con gái, con gái. Tưởng rằng cuộc đời Thin dù nghèo khó nhưng cũng yên ấm trôi qua nhưng không ngờ bà vợ mắc bệnh hiểm nghèo. Cảnh nhà khó khăn vật vả, vợ lại ốm đau bệnh tật đã vắt kiệt sức lực, tâm trí của Thin. Đúng lúc này Mân xuất hiện giúp đỡ như một con người tốt bụng. Nhưng đằng sau những hành động tưởng rằng lòng tốt, sự hào sảng của Mân là âm mưu thâm độc. Qua thời gian tiếp xúc với dân làng, Mân đã kích động sự bất mãn, lòng thù hận trong lòng một nhóm người dân nhẹ dạ cả tin. Nghe theo lời Mân, Thin và nhiều người trẻ tuổi trong làng đã tham gia phá hoại ủy ban xã, gây ra cái chết thương tâm cho anh Hải, người cán bộ tốt bụng. Cái chết của anh Hải khiến Thin vô cùng choáng váng. Đến lúc này Thin mới biết mình bị Mân lừa gạt nhưng tay đã nhúng chàm khó thoát. Sau mấy ngày lẩn trốn gặm nhấm nỗi day dưt, Thin quay trở về nhà định chia tay vợ con rồi ra đầu thú. Nhưng người vợ đã tự sát khiến Thin vô cùng đau khổ. Người vợ chết như một sự giải thoát còn Thin phải sống với sự ân hận suốt đời. Ánh mắt của anh Hải trước khi chết hay ánh mắt giận dữ và tuyệt vọng của thằng Pha là điểm nhấn của truyện ngắn mãi ấm ảnh Thin cũng như người đọc, người nghe. Truyện ngắn nói tới quy luật nhân quả cũng là lời cảnh tỉnh con người chớ rơi vào cạm bẫy của kẻ xấu để gây ra những lầm lỗi đáng tiếc.