Truyện ngắn “Một giọt nước mắt” của nhà văn Nguyễn Thị Như Hiền là câu chuyện đan xen giữa tình yêu thương và sự hận thù, giữa nỗi đau trong tâm hồn và lòng nhân ái. Đây là một câu chuyện đời thường nhưng xúc động, đề cao lòng nhân ái và sự bao dung của con người. Mỗi nhân vật trong truyện ngắn được tác giả xây dựng sinh động, mỗi người đều có nét riêng biệt và đều mang nỗi buồn thầm kín của cuộc đời mình.Bên trong vẻ nghèo khổ hay vẻ dữ dằn của mỗi nhân vật là một tâm hồn tốt đẹp. Chính lòng tốt của họ đã tác động tới suy nghĩ và tính cách của nhân vật chính. Sau những đấu tranh nội tâm, nhân vật chính (Lỡ) cũng buông bỏ sự thù ghét để sống tốt đẹp hơn.
"Dạ quỳnh" của nhà văn Lê Vi Thủy là một truyện ngắn có nhiều lớp lang: từ câu chuyện huyễn hoặc về người bất tử đến nghệ thuật thêu tay truyền thống, từ tình yêu trắc trở của một dân nữ với thái tử tới những festival đầy màu sắc thời hiện đại. Mỗi câu chuyện đều có thể tách riêng nhưng tác giả lại chọn cách trộn lẫn xưa và nay, hư và thực để tạo nên một cốt truyện hấp dẫn và nhiều bất ngờ. Cái kết có hậu và trọn vẹn, như một sự bù đắp cho nỗi đau khổ kéo dài trăm năm của một trái tim tha thiết vì yêu.
Từ năm 1945 đến nay, hình tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trở thành nguồn cảm hứng lớn cho nhiều tác phẩm văn học, nghệ thuật, từ thi ca, âm nhạc, hội họa cho tới kiến trúc, điêu khắc. Ở lĩnh vực tiểu thuyết, đã có những tác phẩm gây được dấu ấn trong lòng đông đảo bạn đọc như Búp sen xanh của Sơn Tùng, Cha và con của Hồ Phương hay bộ tiểu thuyết ba tập của Hoàng Quảng Uyên. Ở một số tác phẩm vừa nhắc đến, cuộc đời của Chủ tịch Hồ Chí Minh mới chỉ được phản ánh trong những khoảng thời gian nhất định. Chỉ tới gần đây, khi bộ tiểu thuyết Nước non vạn dặm của Nguyễn Thế Kỷ hoàn tất và ra mắt bạn đọc, toàn bộ cuộc đời của Chủ tịch Hồ Chí Minh mới hiện lên trọn vẹn qua hơn 1.000 trang viết, thể hiện nỗ lực không nhỏ của tác giả trong một chặng đường dài, từ khi công bố tập 1 vào tháng 5 năm 2022 đến khi hoàn thành tập 5 và xuất bản vào tháng 5 vừa qua. Nhân dịp này, chương trình Đôi bạn văn chương của Ban Văn học - Nghệ thuật - Âm nhạc (VOV3) xin được gửi tới quý thính giả một cuộc trò chuyện xoay quanh bộ tiểu thuyết 5 tập Nước non vạn dặm của nhà văn Nguyễn Thế Kỷ với tên gọi: Cả đời Người là của nước non.
Đắm đuối với sáng tác thơ lục bát, nhà thơ Nguyễn Thế Kiên quan tâm, yêu mến và đồng cảm với các tác giả có những đổi mới trên nền thể thơ truyền thống của dân tộc. Khám phá hành trình sáng tạo của nhà thơ xứ Đông – Phạm Ánh Sao, Nguyễn Thế Kiên đã tìm ra bản sắc của “Người mang lục bát xâm thực mùa hiện đại”.
Từ xa xưa, các tác giả dân gian đã dùng nhiều cách biểu đạt khoa trương trong ca dao. Không chỉ sử dụng số từ, động từ mà thành ngữ còn xuất hiện trong nhiều câu ca. Nhờ đó, ca dao trở nên sinh động về mặt ngôn từ, sâu sắc về mặt ngữ nghĩa.
Truyện ngắn “Mùa lục bình không nở” của tác giả Nguyễn Thị Việt Hà là những trang văn viết về cuộc đời người phụ nữ có số phận bất hạnh. Người phụ nữ dưới ngòi bút sắc sảo và cũng đầy trắc ẩn của tác giả đã khắc họa rõ nét một cuộc đời làm dâu, làm vợ, làm mẹ bộn bề lo âu, vất vả. Người phụ nữ ấy không chỉ chịu sự thiếu thốn vật chất, chịu đựng sự cay nghiệt của mẹ chồng, mà còn phải chịu kiếp chồng chung. Tưởng như bị nhấn chìm trong cay cực, thù hận, nhưng người phụ nữ ấy vẫn giữ trọn vẹn nghĩa tình cùng tấm lòng bao dung, hiền hậu. Dù xứng đáng được hưởng hạnh phúc bên một người đàn ông từ lâu đã thầm thương, nhưng chị đã hy sinh vì tự trọng, vì gia đình. Truyện ngắn đã thực sự chạm đến trái tim của người đọc, người nghe – một cổ tích giữa đời thường, hay chính là vọng tưởng về tột cùng của đức vị tha, lòng thiện lương giữa dòng đời còn lắm trái ngang.
Truyện ngắn Hẹn với K71 của tác giả Nguyễn Thị Anh Thư kể về cuộc hành trình định mệnh của nhân vật “tôi” (một nhân viên trẻ của Tổng Công ty Du lịch Việt Nam) và cuộc gặp gỡ với anh K71 (một người lính cảnh vệ cao ráo, phong trần). Tưởng chỉ là cuộc gặp gỡ tình cờ thoáng qua trên đường như bao cuộc gặp gỡ khác, song đó là cuộc gặp gỡ định mệnh đã gắn kết hai con người lại với nhau. Họ đã có một lời hẹn ước, và lời hẹn ước đó trở nên bi thương vì anh K71 đã hy sinh. Nhân vật “tôi” sống trong nỗi nuối tiếc sâu đậm, luôn nhớ ánh mắt, nụ cười và lời hẹn của anh mỗi lần nhìn thấy cảnh đoàn ngoại giao qua lại – hình ảnh ấy gợi nhớ về anh, về tình yêu không trọn vẹn và sự hy sinh thầm lặng vì sứ mệnh bảo vệ lãnh tụ.
Nhà văn Ma Văn Kháng được xem là một trong những cây bút nổi bật của văn xuôi Việt Nam hiện đại, đặc biệt từ sau thời kỳ Đổi Mới. Ông đã sáng tác hơn 20 tiểu thuyết và gần 200 truyện ngắn. Ngoài hai mảng đề tài lớn là đề tài sử thi và đề tài miền núi, Ma Văn Kháng còn có một mảng đề tài thứ ba là cuộc sống sinh hoạt ở đô thị. Trong chương trình Đọc truyện đêm khuya lần này, chúng tôi xin được gửi tới quý thính giả một truyện ngắn của ông với tên gọi Con nhà làm bún. Tác phẩm được rút từ Tuyển tập truyện ngắn Thăng Long – Hà Nội, tập 2, NXB Hà Nội năm 2010.
Từ xa xưa, các tác giả dân gian đã có nhiều cách biểu đạt ý tưởng, cảm xúc hết sức tinh tế và độc đáo. Một trong những cách thức ấy là việc sử dụng đại từ “Ai” trong nhiều câu ca dao. Khi cất lên thành những lời ru, hiệu ứng của nét nghệ thuật này được phát huy một cách đậm nét và đầy biểu cảm. Tác giả Hà Phương đã có cảm bình về tiếng “ai” trong những lời ru.
Nhà thơ nhà giáo Nguyễn Hùng Vĩ sinh năm 1955 tại Hưng Nguyên, Nghệ An, tốt nghiệp K18 Văn khoa Tổng hợp Hà Nội, sau đó ở lại trường làm cán bộ giảng dạy bộ môn Văn học dân gian. Ông sáng tác nhiều thơ từ những năm làm công tác giảng dạy và là người truyền cảm hứng mạnh mẽ cho phong trào sáng tác trong giới sinh viên của Đại học Tổng hợp, tham gia nhiều hoạt động sinh hoạt thơ ca, nói chuyện thơ. Thơ của ông được lưu truyền rộng rãi trong nhiều thế hệ học sinh sinh viên, được thuộc lòng và chép vào sổ tay, nhiều bài đã được đăng trên các ấn phẩm văn nghệ uy tín của Trung ương và địa phương. Tuy thế, cho đến nay, ông chưa từng in một tập thơ riêng nào. Nhân dịp nhà thơ – nhà giáo Nguyễn Hùng Vĩ vừa tròn 70 tuổi, chương trình Đôi bạn văn chương của Ban Văn học Nghệ thuật – Âm nhạc xin được dành một cuộc trò chuyện về chân dung thơ ông với tên gọi: Nguyễn Hùng Vĩ – Người chưa từng in một tập thơ.
Nguyễn Duy là một trong những nhà thơ tiêu biểu của thơ ca Việt Nam hiện đại, là tác giả được biết đến rộng rãi trong học sinh, sinh viên, giới nghiên cứu, phê bình văn học và công chúng. Nguyễn Duy đã có nhiều bài thơ, tập thơ đặc sắc gắn bó với tâm hồn Việt Nam, đồng hành với nhịp bước của dân tộc trong suốt cuộc trường chinh lịch sử để đi đến hoà bình, thống nhất, dựng xây. Nhân dịp kỷ niệm 50 năm thống nhất đất nước, nhà thơ Nguyễn Duy đã có nhiều buổi nói chuyện thơ, trong đó có buổi toạ đàm chủ đề: Thơ Nguyễn Duy: “Tìm thân nhân”, diễn ra tại Khoa Văn học - Trường ĐHKHXH và NV - ĐHQGHN.
Trong tiếng Việt, khi cần nhấn mạnh làm nổi bật đặc trưng, tính chất của đối tượng, người ta cố tình nói quá sự thật; việc nói quá ở đây có thể là phóng to hoặc thu nhỏ đối tượng cần miêu tả. Lối nói này được gọi là khoa trương. Nhiều câu ca dao truyền miệng cũng sử dụng đắc địa lối nối khoa trương, tạo được những hiệu ứng nhất định.
Truyện ngắn “Hướng về phía mặt trời” của tác giả Nguyễn Công Đức là câu chuyện giàu cảm xúc về cuộc đời của 3 thế hệ trong một gia đình. Người bà và bố đều bị tổn thương mang trong lòng nỗi uất hận, tủi nhục. Người con thì sau những bon chen, xô bồ nơi phố thị tha tấm thân mệt mỏi về nhà tìm chốn bình yên nhưng cảm thấy buồn thương vì những tổn thương của bà và bố. Xuyên suốt truyện ngắn là gam màu tối với nỗi buồn, những vết thương lòng khó phai. Nhưng phần kết thật có hậu khi cả gia đình đều chờ mong người mẹ trở về. Sau cơn mưa trời lại sáng, sau những giông bão cuộc đời thì con người ta lại mong chờ ánh mặt trời mang đến sự sống và tương lai tươi sáng. Một câu chuyện giàu tình nhân văn về tình cảm con người.
Truyện ngắn Sự tích ngày đẹp trời của nhà văn Hòa Vang theo phong cách kể dựa vào câu chuyện truyền thuyết nổi tiếng Sơn Tinh Thủy Tinh. Cái mới mẻ sáng tạo của Hòa Vang là đã xây dựng nên một nhân vật Thủy Tinh khác xa nhiều so với những định kiến vốn có trong dân gian về một nhân vật phản diện, tiêu cực. Hòa Vang cho chúng ta thấy, Thủy Tinh là thần nhân nhưng cũng là một người đàn ông bình thường với những rung động đôi lứa rất đỗi si tình.