Chúng ta vừa nghe một truyện ngắn thật cảm động của nhà văn Đỗ Bích Thúy về đề tài gia đình. Truyện được kể qua ngôi thứ ba, nhân vật Mai. Mai lớn lên trong sự nuôi nấng chăm sóc của bà ngoại, sau khi mẹ đi lấy chồng xa. Tình cảm bà cháu được khắc họa qua ba phân đoạn: khi Mai còn ở nhà với bà, khi Mai đã ra Hà Nội học rồi ở lại làm việc, Mai quay về khi bà ốm nặng. Phân đoạn bà xuống Hà Nội được tác giả kể trước, xuất hiện ngay từ phần đầu tác phẩm. Ngôn ngữ nhân vật ngắn gọn mà lột tả ngay được cái mộc mạc, chất phác, chân tình của người vùng cao: “Sao người lại ở cái chỗ bé hơn cả chuồng dê thế hở Mai?”, “Phải ăn nhiều vào, mày gầy như cái lõi ngô ấy”. Những tháng ngày đẹp nhất có lẽ là khi bà vẫn còn khỏe và Mai mỗi cuối tuần lại từ trường nội trú trở về, bao giờ cũng thấy bà chờ sẵn trước cổng. Lần cuối cùng Mai được gặp bà, qua miêu tả của tác giả, có thể làm mỗi người nghe người đọc rơi nước mắt lúc nào không hay. Mai khóc nức nở trong khi bà lại mỉm cười nhẹ nhàng. Và câu nói cuối cùng của bà là: “Về trồng cây hồng cho bà. Mẹ mày thích ăn hồng lắm. Không có người trông nó chết mất Mai ạ. Năm nào cây hồng ra quả thì mẹ về”. Mai từ trước đó vẫn đem lòng oán giận với mẹ vì mẹ bỏ Mai mà đi. Nhưng đến cuối truyện thì tất cả mới sáng tỏ qua lời chị Chở kể với Mai, rằng mẹ buộc phải lấy chồng xa nhằm có một khoản tiền lớn trả cho nhà nội, để được quyền nuôi Mai. Hóa ra mẹ yêu Mai vô cùng mà Mai chưa hề rõ. Hình ảnh một trái hồng đu đưa trong gió tít trên cao mang cho mỗi người nghe, người đọc một niềm tin vào sự sum họp và đoàn tụ. Tình mẹ con mãi mãi không gì chia cắt nổi, nhất định mẹ sẽ trở về.
Với giọng văn đậm đà phong vị vùng cao, truyện ngắn là dòng ký ức về cuộc đời của nhân vật A Đơng. Cuộc đời của anh là sự đan xen giữa hạnh phúc và khổ đau, may mắn và bất hạnh. Là đứa trẻ bị bỏ rơi, A Đơng may mắn được Y Lim mang về nuôi dưỡng. Nhưng bất hạnh thay khi người mẹ nuôi Y Lim lại là người bị bệnh cùi nên hai mẹ con bị buôn làng ruồng bỏ. Sống trong sự xa lánh, kì thị nên A Đơng lớn lên như con thú hoang trong rừng. Vì sống tách biệt với cộng đồng nhưng trong lòng anh luôn khát khao được trở về buôn làng, được hòa vào nhịp sống của bà con dân làng. Trong cuộc đời anh có 3 con người quan trọng là mẹ nuôi Y Lim, người bạn thân A Mải và cô gái trẻ Y Nương. Nhưng A Đơng lại có lỗi với A Mải và Y Nương. Đứa con nhỏ ra đời cũng không khiến Y Nương quên được mối ô nhục mình phải chịu và lựa chọn cái chết. Đau khổ vì cái chết của người yêu, cuộc sống của nhân vật A Đơng tăm tối không có tương lai. Trong lòng anh luôn in đậm tình cảm với núi rừng nên hi sinh để bảo vệ cây sao cát xanh cuối cùng. A Đơng không qua khỏi vì vết thương nặng khi chiến đấu với bọn lâm tặc. Nhân vật A Đơng được tác giả xây dựng khá sinh động. Anh là người sống nội tâm, có cả điều xấu và điều tốt. Xuyên suốt truyện ngắn là sự u buồn của một con người bị tách ra khỏi cộng đồng, cội nguồn của mình. Nhưng cuối cùng sự hi sinh của A Đơng vì mảnh đất cha ông, vì những giá trị trong đời sống tinh thần cộng đồng đã khiến dân bản cảm động đón bà Y Lim và đứa con nhỏ trở lại. Chúng ta thổn thức trước những giằng xé, u uất, mong chờ, hối hận trong nội tâm của nhân vật khi khát khao sống hạnh phúc mà không được. Hình ảnh hai bà cháu dắt nhau về buôn làng như tia nắng xua tan mây đên mở ra tương lai tươi mới. Truyện ngắn cũng giúp bạn đọc hiểu hơn về đời sống văn hóa, tình thần cũng như mối quan hệ giữa cá nhân và cộng đồng của người dân vùng cao.
Mới đây NXB Hội Nhà văn và nhóm Nhân sĩ Hà Đông đã tổ chức lễ ra mắt trường ca “Lò Mổ” và trưng bày bộ tranh “Nguyện cầu” (gồm 18 bức) của nhà thơ Nguyễn Quang Thiều. Trường ca “Lò mổ” được đánh giá không chỉ gây ấn tượng bởi tính thử nghiệm, mà còn bởi sự kết hợp độc đáo giữa thơ ca và hội họa. Trường ca “Lò Mổ” của nhà thơ Nguyễn Quang Thiều gồm 18 chương kết hợp nhiều hình thức: Thơ ca, thư từ, bản nháp, cho đến những đoạn đối thoại rời rạc. Mỗi chương của tác phẩm được minh họa bằng một phần bức tranh trong bộ tranh mang tên “Nguyện cầu” do tác giả tự vẽ minh họa. “Nguyện cầu” không chỉ là một bộ tranh đi kèm với “Lò Mổ”, mà chính là một phần sống động của tập trường ca này. Ngoài bản tiếng Việt, bản tiếng Anh của tác phẩm với phần chuyển ngữ do chính tác giả thực hiện dự kiến sẽ ra mắt độc giả trong thời gian tới. Tham dự ra mắt trường ca “Lò Mổ” và trưng bày bộ tranh “Nguyện cầu” của nhà thơ Nguyễn Quang Thiều, BTV Võ Hà của chương trình Tiếng thơ đã có cảm nhận về ấn phẩm này:
Đồng dao gồm những bài hát và trò chơi trong đó có cả phần lời và cách thức diễn xướng. Đối với trẻ em nước ta nói chung và trẻ em các dân tộc thiểu số miền núi nói riêng, thì những bài đồng dao đã trở thành một món ăn tinh thần không thể thiếu. Và trong đó, một bộ phận các bài hát đồng dao luôn gắn với hoạt động thực tiễn lao động của các em. Trẻ em dân tộc ít người ở các vùng miền núi phía Bắc nước ta thường hát đồng dao trong khi giúp đỡ gia đình làm các công việc thường ngày.
Truyện ngắn ghi lại tình huống chính về một cô gái về ra mắt gia đình người yêu với chi tiết cô bị hóc xương cá rồi được bố chồng tương lai chữa mẹo cho. Những cuộc ra mắt gia đình người yêu luôn có những tình huống bất ngờ và thú vị. Truyện ngắn này không ngoại lệ. Nhưng sâu sắc hơn khi đằng sau đó là câu chuyện về tình yêu, tình người và tình đồng đội. Những câu chuyện ấy lại được đặt trong bối cảnh mùa Xuân trên làng quê Bắc bộ, trong khung cảnh đầm ấm của những nếp nhà nông thôn vừa trong lành, tươi mát vừa thân thương, ấm áp. Các nhân vật trong truyện ngắn này đều là những con người dám yêu, dám sống và sống hết mình, sống một cách chân thành. Họ chính là phản chiếu của thân phận con người trong đời thường. Bằng ngòi bút tự nhiên, dung dị, nhà văn đã diễn tả chân thật những chi tiết, cảm xúc mà có lẽ chị đã trải qua, được chứng kiến hoặc nghe kể lại. Văn chương là vậy, nếu thiếu đi chất đời thì chỉ là xác chữ, chẳng thể nào chạm được và thấm thía vào trái tim người đọc, người nghe….
Đến hẹn lại lên, ngày thơ Việt Nam năm nay vừa diễn ra tại TP Hoa Lư (Ninh Bình). Ngoài tọa đàm chủ đề “Trách nhiệm khát vọng của nhà thơ” thì đêm thơ mang tên “Tổ quốc bay lên” diễn ra tại nhà hát Phạm Thị Trân để lại những dư âm trong lòng các nhà thơ, công chúng yêu thơ. Chương trình “Tiếng thơ” đêm nay dành toàn bộ thời lượng chuyển tải những nội dung chính trong đêm thơ này.
Truyện ngắn‘’Con sáo đen” của tác giả Đoàn Đức Châu mà quí vị và các bạn vừa nghe mang tính tự sự với giọng kể của nhân vật tôi. Sự trong trẻo của ký ức tuổi thơ, những trải nghiệm chân thực, nhiều chi tiết chân mộc đắt giá , ví như chi tiết chim sáo vượt bão mang lá thư về đất liền cho bố mẹ Đài....là những điểm cộng quí giá cho truyện ngắn này. Nhân vật Đài được khắc họa qua lời kể của nhân vật tôi là một cậu thanh niên rất yêu con sáo. Càng chăm sóc gắn bó yêu quí con vật, cậu bé Đài càng nhận ra một điều: dẫu con chim sáo rất ngoan ngoãn trung thành gần gũi với chủ, song thẳm sâu nó vẫn khao khát bầu trời tự do, khao khát được hòa vào bầy đàn tới mức nào . Và chính vì rất yêu quí con chim sáo, Đài dù đau khổ song cũng đã đấu tranh được với bản thân, vượt qua chính mình, dứt lòng để cho chú chim sáo được tự do trở về với bầu trời. Đây cũng là thông điệp của ngày xuân, dành cho thiên nhiên mà tác giả muốn gửi tới chúng ta. Mô tip truyện thì không mới nhưng cách kể khá sinh động, thú vị, gắn với đời thực.... Đoạn kết, câu chữ chắt lọc và giàu biểu cảm.
Thi Hoàng thuộc thế hệ nhà thơ trưởng thành trong cuộc kháng chiến chống Mỹ và tỏa sáng tên tuổi ở thời hậu chiến. Ông sinh năm 1943 tại Vĩnh Tiến, Vĩnh Bảo, Hải Phòng, tham gia quân ngũ ở chiến trường B, sau đó ra quân, về công tác tại Sở Văn hóa rồi Hội Văn học nghệ thuật Hải Phỏng cho đến ngày nghỉ hưu. Hành trình sáng tác hơn nửa thế kỷ của ông đã để lại nhiều tác phẩm quan trọng, in dấu sâu sắc trong lòng bạn đọc như các tập thơ Nhịp sóng, Bóng ai gió tạt, Đom đóm và sao; các trường ca: Ba phần tư trái đất, Gọi nhau qua vách núi. Thi Hoàng đã được nhận nhiều giải thưởng văn học danh giá, trong đó có giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật năm 2007. Chương trình Đôi bạn văn chương của Ban Văn học Nghệ thuật (VOV6), Đài Tiếng nói Việt Nam lần này xin được dành một cuộc trò chuyện về chân dung thơ ông với tên gọi: Thi Hoàng – Thơ như mình cảm thấy
Gần đây, nhà văn Kiều Duy Khánh thường sử dụng các yếu tố kỳ ảo trong những sáng tác của mình. Nào là hũ bạc, hạt vía thiêng, hồn piêu hay trái tim sói tuyết, gà mái hoa mơ biết gáy; còn ở truyện ngắn này là bãi đá cổ và cụ già. Nhưng cái lạ, cái khác biệt ấy không phải để gây tò mò mà là nguyên cớ để nhà văn xây dựng đường dây câu chuyện, như một thủ pháp tạo dựng không gian nghệ thuật. Bất chấp bố mẹ không ưng Tạng, song Dua vẫn quyết tâm về làm dâu nhà họ Thào. Vậy nhưng ông trời không thương Dưa, đã hai mùa sơn tra trôi qua mà cô vẫn chưa có thai. Bà Pàng-mẹ chồng Dua tự động đi tìm cho Tạng một cô vợ mới thay thế cho Dua. Tạng không muốn lấy vợ mới. Tạng chỉ yêu Dua. Nhưng Tạng không dám cãi lời mẹ. Cái gục đầu bất lực của Tạng như một sự cam chịu khiến Dua thấy điểm bám víu mỏng manh cuối cùng vỡ vụn. Dua vùng chạy vào đêm…Dua tìm đến bãi đá cổ-nơi ghi dấu sự hình thành và phát triển của người Mông. Trên những phiến đá cổ đó ghi lại những câu chuyện, kinh nghiệm quý, lời hát, câu tục ngữ, phong tục tập quán của tổ tiên truyền lại…Chính ở nơi giàu bản sắc văn hóa này đã khiến Dưa từ bỏ ý định tìm đến cái chết và trong cô hình thành những tư tưởng mới. Câu chuyện không mới nhưng chính chi tiết bãi đá cổ đã làm nên sức nặng cho truyện ngắn này.
Truyện ngắn đưa chúng ta trở lại vùng đất Đồng Tháp trong những năm chiến tranh ác liệt. Sau Hiệp định Giơ ne vơ năm 1954 đất nước ta tạm thời chia làm hai miền Nam và Bắc từ vĩ tuyến 17. Người dân mong chờ tổng tuyển cử để thống nhất đất nước, sống trong hòa bình hạnh phúc. Nhưng rồi thực dân Pháp lật lọng, đế quốc Mỹ nhảy vào Miền Nam, cuộc chiến kéo dài tới tận năm 1975. Trong suốt quãng thời gian hơn 20 năm chiến tranh biết bao gia đình đã phải ly tán, bị cuốn vào dòng lũ chiến tranh. Nhân vật Hai Được chính là một người như vậy. Là người dân mảnh đất Đồng Tháp, anh không muốn đi lính mà chỉ muốn là người dân bình thường nhưng chế độ Ngụy quyền bắt lính ác quá, Hai Được phải trốn chui trốn lủi. Trong thời gian trốn lính, Hai Được vô tình cứu được cô gái trẻ và hai người nên duyên chồng vợ. Cuộc sống hạnh phúc ngắn ngủi rồi hai người lại phải xa cách nhau. Hai Được trở thành chiến sĩ tiểu đoàn 308 Giải phóng Quân còn vợ con ở lại quê nhà. Cuộc chiến cuốn người lính trẻ hết mặt trận này đến mặt trận khác, các sự kiện tiếp nối nhau khiến anh và vợ con mất tin tức. Tới tận cuối năm 1975 khi đất nước đã thống nhất, hai vợ chồng Hai Được lúc này tên là Huỳnh Tiến Công mới mừng mừng tủi tủi tìm được nhau. Với giọng văn trần thuật, truyện ngắn là miền kí ức với biết bao buồn vui về cuộc đời một con người trong chiến tranh. Những rung động đầu đời của chàng trai trẻ Hai Được mới thoảng qua nhẹ nhàng, niềm hạnh phúc lứa đôi ngắn ngủi rồi anh bước vào cuộc chiến. Suốt mấy chục năm vì nhiệm vụ của người lính mà anh chỉ dám gửi tình cảm gia đình trong trái tim của mình. Đồng đội hi sinh, đứa con nhỏ trưởng thành trở thành một người lính cũng ra đi ngay trước ngày chiến thắng. Những mất mát hi sinh thầm lặng của một người lính hòa chung sự hi sinh của biết bao gia đình, của cả một dân tộc cho ngày thống nhất, độc lập, hòa bình. Chi tiết nhân vật Hai Được chiến đấu cùng con hai cùng một chiến hào suốt 2 năm mà hai cha con không biết nhau khiến chúng ta không khỏi thổn thức. Đó là điểm nhấn của truyện ngắn và không hiếm gặp trong chiến tranh khi mà cha con, anh em, người thân rất gần nhau nhưng số phận lại không cho gặp nhau. Đan xen những cảm xúc buồn của chiến tranh là tình cảm vợ chồng thủy chung, tình đồng đội, tình nghĩa xóm làng ấm áp. Truyện ngắn đi vào số phận, vui buồn của một người lính để người đọc, người nghe hiểu những mất mát hi sinh của nhân dân ta trong cuộc kháng chiến giải phóng đất nước. Từ đó bạn đọc trân trọng công ơn của cha anh để có cuộc sống hạnh phúc hôm nay.
Hoàng Thụy Anh, Ủy viên Ban Nhà văn trẻ Hội Nhà văn Việt Nam, hiện làm việc tại Tạp chí Nhật Lệ, thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình vốn là cây bút chắc tay cả mảng lý luận phê bình và sáng tác thơ. Trang thơ của Hoàng Thụy Anh nhiều hình ảnh, giàu nữ tính. Với chị, thơ là chốn ngơi nghỉ bình yên sau những bộn bề cuộc sống. Những tháng ngày phải gắn mình với giường bệnh rồi đối mặt với giây phút sinh tử trên bàn phẫu thuật, Hoàng Thụy Anh vẫn có thơ bầu bạn. Sau cơn bạo bệnh, cách nhìn cuộc sống của cây bút người Quảng Bình đã có nhiều đổi khác, mới mẻ hơn.
Người tuổi Tị được cho là “cầm tinh” con rắn. Rắn là loài vật có ích về nhiều mặt như bảo vệ mùa màng, thịt ngon bổ, nọc độc làm thuốc... Rất nhiều loài rắn đang nằm trong danh mục “sách đỏ” cần bảo vệ. Tuy nhiên, trong cuộc sống, rắn lại được biết đến là con vật đáng sợ hơn là đáng yêu. Điều này thể hiện rất rõ trong các thành ngữ tiếng Việt có liên quan tới “rắn” như miệng hùm nọc rắn, ác như rắn hổ mang, cõng rắn cắn gà nhà, đánh rắn phải đánh giữa khúc, rắn đổ nọc cho lươn, khẩu phật tâm xà,...
Khi nghe truyện ngắn “Bên dòng sông Xuân” có vị thính giả nào cảm nhận rằng nét văn trong tác phẩm đậm đà mà mộc mạc hương vị sông nước miệt vườn, chảy trôi nét lãng đãng như dòng chảy sông Tiền, sông Hậu rồi nhấn nhá chút man mác buồn, nhưng cũng không kém phần lãng mạn, dạt dào cảm xúc? Ấy chính là văn phong quen thuộc của tác giả Hoàng Khánh Duy và là phong cách văn chương mà anh muốn xây dựng cho mình. Nghe “Bên dòng sông Xuân” ta thấy nét dung dị, không có kịch tính và nhiều nút thắt, nhưng như vậy lại càng rõ cái chân chất của Đất và Người Miền Tây. Cuộc sống của gia đình cha con cô gái tên Xinh nổi trôi trên ghe cũng như bao phận người mưu sinh ở vùng sông nước này. Có những người gắn bó với cuộc sống ấy, nhưng có những người muốn thoát nghèo, mơ về nơi phồn hoa. Gia đình của Xinh đã có những tháng ngày và mùa Xuân thật ấm êm dù khốn khó. Thế nhưng, có những chặng lại chìm nổi như khóm lục bình trôi. Và rồi sau tất cả, những tia nắng ấm tràn đầy hy vọng đã rọi soi ở phía cuối câu chuyện. Cả nhà của Xinh đã đoàn tụ nơi “Chiều Xuân thơm nắng”. Ta hiểu rằng những điều tốt đẹp sẽ được tạo dựng từ tình yêu thương chân thành, tình cảm gia đình gắn bó khăng khít để cùng nhau vượt qua bão giông.
Chúng ta đã cùng bước vào những ngày đầu năm mới Ất Tỵ. Nhà thơ Nguyễn Bính có câu thơ “Mùa Xuân là cả một mùa xanh” và lúc này đây, Tiếng thơ của Ban VHNT (VOV6) sẽ cùng các Quý thính giả lắng lại trong những cảm xúc về chặng đường mà thơ ca cũng đã kịp ươm lên những chồi non lộc biếc, xanh lên niềm tin, niềm hi vọng và đón đợi trong người yêu thơ năm qua. Cây cổ thụ mang tên thơ ca năm qua đã đâm lên những cành nhánh sum suê từ nguồn mạch các nhà thơ không ngừng sáng tạo, những tác giả một thời với sự trở lại đầy ấn tượng và nội lực của các cây bút trẻ hôm nay. Nhà báo, nhà thơ Nguyễn Quang Hưng! đồng hành cùng hai Biên tập viên Võ Hà và Đỗ Anh Vũ trong chương trình Tiếng thơ Nguyên đán 2025, cùng ôn lại những dấu ấn của một mùa thơ nhiều sinh sôi, nảy nở.