Nhà thơ Lê Cảnh Nhạc sinh năm 1957 tại Hà Tĩnh. Tốt nghiệp Đại học tại Liên xô (cũ), Lê Cảnh Nhạc là Tiến sĩ Giáo dục học; Nguyên Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Dân số, nguyên Tổng Biên tập Báo Gia đình và Xã hội, Phó Chủ tịch Hội Nhà văn Hà Nội, hội viên Hội Nhà báo Việt Nam. Ông từng được trao Giải Nhì cuộc thi sáng tác văn học nghệ thuật toàn liên bang của ĐSQ Việt Nam tại Liên Xô; Giải thưởng Văn học cho thiếu nhi Hội Nhà văn Việt Nam, Giải thưởng sáng tác về Quyền trẻ em của Thụy Điển), Giải thưởng VHNT và báo chí của Bộ Quốc phòng, Giải thưởng Báo chí toàn quốc, Giải A Giải thưởng Hội Nhạc sĩ Việt Nam. Tác phẩm đáng chú ý của nhà thơ Lê Cảnh Nhạc có các tập truyện “Người học trò thứ 31”, “Nỗi oan của Đốm”, “Lời ru không bán”, “Lâu đài”, tập ký “Mầm ác và hướng thiện”, các tập thơ “Khúc giao mùa”, “Không bao giờ trăng khuyết”, “Khúc thiên thai”, “Non nước đàn trời”. Tập thơ “Đi về phía mặt trời”, tác phẩm mới nhất của nhà thơ Lê Cảnh Nhạc ghi dấu ấn một chặng đường đời với nhiều suy tư, khắc khoải.
Trong thế giới cảm nhận của con người, hình ảnh hoa mang nhiều giá trị biểu trưng. Trong ca dao cổ truyền người Việt, hình ảnh hoa cũng mang đậm những hương vị, sắc màu, giá trị mới. Quá trình dịch chuyển từ thế giới sự vật trở thành thế giới cảm nhận của con người qua biểu trưng hoa trong ca dao là kết quả của cả một quá trình quan sát, trải nghiệm, tích lũy… để có được những cơ sở nhất định.
Nhắc đến những gương mặt nhà thơ trưởng thành trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, hoạt động và sáng tác tại Nam bộ, không thể quên Hoài Vũ. Ông sinh ra ở Quảng Ngãi nhưng cả cuộc đời lại gắn bó với miền Nam, sớm hoạt động văn học ở miền Nam với vai trò Ủy viên Tiểu ban văn nghệ khu Sài Gòn – Chợ Lớn – Gia Định và Ủy viên thường trực Hội Văn nghệ Giải phóng miền Nam, Tổng biên tập báo Văn nghệ giải phóng. Hoài Vũ viết truyện ngắn, dịch thuật, viết báo song nổi bật nhất trong các sáng tác của ông vẫn là thơ. Nhiều bài thơ của ông có sức lan tỏa mạnh mẽ trong đời sống nhân dân Nam Bộ, ông trở thành một trong những nhà thơ Nam Bộ có nhiều bài thơ được phổ nhạc nhất và được công chúng cả nước yêu thích. Nhân dịp tròn 90 năm ngày sinh của ông, chương trình Đôi bạn văn chương của Ban Văn học Nghệ thuật – Âm nhạc xin được dành một cuộc trò chuyện về chân dung thơ Hoài Vũ với nhan đề: Hoài Vũ – Thì thầm với dòng sông
Cái là một biểu tượng quen thuộc trong văn học dân gian nói chung và ca dao nói riêng. Tiến sĩ văn học La Mai Thi Gia đã bàn về tính đa nghĩa, ẩn dụ, trí tuệ của người xưa khi sử dụng biểu tượng cái giếng trong ca dao.
Các bạn thân mến, mở đầu truyện ngắn tác giả đã đưa người đọc, người nghe trở về chiến trường Miền Nam những năm cuối cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Nhân vật trung úy giải phóng quân tên Huỳnh khi chiến đầu tại căn cứ Cô Pen ở Nam Lào đã có cuộc gặp mặt bất ngờ với thiếu tá ngụy quân Đinh Hạ khi giải cứu đồng đội bị địch bắt. Dường như có điều kì lạ gắn kết số phận hai người lính. Ba lần gặp gỡ Định Hạ đều mang đến những cảm xúc khác nhau với trung úy Huỳnh. Lần đầu tiên gặp Đinh Hạ, Huỳnh hiểu rằng người lính bên kia chiến tuyến cũng không phải ai cũng thích bắn giết. Lần thứ hai gặp gỡ trong cuộc hòa đàm giữa lực lượng giải phóng và ngụy quân khiến Huỳnh vui mừng phấn khởi bởi sự thấu hiểu của hai bên. Lần thứ 3 gặp mặt Huỳnh ngậm ngùi trước số phận buồn của người đồng bào lưu lạc nơi đất khách quê người. Câu chuyện nhẹ nhàng giản dị về người lính trong và sau chiến tranh khiến chúng ta xúc động bởi tình người. Chi tiết Đinh Hạ không bắn tù binh Tuyển cùng việc Huỳnh cứu giúp vợ con Đinh Hạ khiến khoảng cách của hai người nhanh chóng tan biến. Họ chỉ còn là hai người lính mong chờ chiến tranh kết thúc để trở về cùng gia đình sống yên vui, hạnh phúc. Đáng buồn là số phận đưa đẩy khiến Đinh Hạ lưu lạc sang Canada để rồi sống cô độc. Sự xuất hiện của người con rơi gợi nhớ lại biết bao kỉ niệm chiến tranh trong con người nhân vật Huỳnh. Sự hi sinh của đồng đội, cuộc gặp mặt kì lạ với kẻ thù, tình cảm quân dân, tình nghĩa con người trong cuộc sống hòa quện với nhau khiến Huỳnh xúc động. Truyện ngắn viết về chiến tranh, về người lính nhưng đậm nét nhất vẫn là tình người, tình đời. Qua câu chuyện về hai người lính, người đọc người nghe cảm nhận được nét cao đẹp của người lính Cách mạng cũng như tinh thần hòa hợp dân tộc của đất nước ta. Thời gian đã qua, chúng ta hãy quên đi quá khứ buồn để hướng tới tương lai tươi đẹp.
Với truyện ngắn này, nhà văn Nguyễn Phú cho thấy những năm tháng sống ở những vùng rẻo cao Tây Bắc của tổ quốc đã cho anh không những là hiểu biết mà hơn nữa nhuốm vào trang văn là nỗi nhớ, nỗi khắc khoải trong tâm hồn, tâm trạng. Truyện khắc họa cuộc đời của bà Ài, người đàn bà vùng cao từ thuở mới về làm dâu nhà họ Sùng đến những cơ cực của kiếp người khi làm trái ý nhà chồng, tủi phận một mình nuôi con và mang trong mình đắng đót nỗi niềm. Ngòi bút nhà văn xuất thần trong những chi tiết đặc tả niềm hạnh phúc trần thế mà cũng rất đỗi thiêng liêng thời xuân trẻ của đời người đàn bà vùng cao. Những khoảnh khắc đẹp đẽ ấy quá ngắn ngủi so với dằng dặc những buồn khổ, cực nhọc quãng đời về sau của bà Ài. Nhưng có lẽ chính vì thế mà càng thấm sâu vào ký ức. Người đàn bà vì giải thoát cho con hổ trắng mà bị đuổi khỏi nhà chồng trong khi bụng mang dạ chửa rồi cũng chính người con trai của bà một lần nữa giải cứu con hổ năm nào đưa về trung tâm cứu hộ động vật hoang dã. Truyền thuyết về cuộc đối đầu, thắng thua với loài hoang thú thôi thúc sự kìm giữ, giam cầm, hay chính sự cả tin, lòng chấp niệm của con người nơi rừng cao núi thẳm đã tạo nên bất hạnh, nỗi khổ đau truyền kiếp. Điều còn lại cuối cùng vẫn là tình thân, tình thương, nỗi ân hận, sự thứ tha…
Hoàng Diệu, tên chữ là Kim Tích, tự Quang Viễn, hiệu Tĩnh Trai, sinh ngày mùng 10 tháng Hai năm Kỷ Sửu (5-3-1829) trong một gia đình nhà nho tại làng Xuân Đài, xã Điện Quang, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam. Nổi tiếng thơ văn từ thuở thiếu thời, năm 20 tuổi ông đỗ cử nhân, 26 tuổi đỗ phó bảng, được bổ Tri huyện Tuy Phước, thăng Tri phủ Tuy Viễn (cùng trong tỉnh Bình Định). Cuộc đời làm quan, Hoàng Diệu từng lập được nhiều quân công. Từ năm 1879 đến 1882, Hoàng Diệu làm Tổng đốc Hà Ninh, quản lý vùng trọng yếu nhất của Bắc Bộ là Hà Nội và vùng phụ cận. Ông đã chỉ đạo quân dân Hà Nội tử thủ chống lại quân đội Pháp, bất chấp triều đình Huế đã chấp nhận đầu hàng. Ngày 25 tháng 4 năm 1882 (tức ngày 8 tháng 3 năm Nhâm Ngọ), thành Hà Nội thất thủ, Hoàng Diệu đã tự vẫn tại Võ Miếu để không rơi vào tay giặc. Nhân dịp kỷ niệm 195 năm ngày sinh của Tổng đốc Hoàng Diệu (1829 -2024), mới đây tại nhà Thái học, Văn Miếu, Quốc Tử Giám đã diễn ra Tọa đàm, giới thiệu cuốn sách biên khảo “Cuộc đời và sự nghiệp của Tổng đốc Hoàng Diệu và công cuộc giữ thành Hà Nội” của hai tác giả TS. Nguyễn Quang Hà và Luật sư Hà Thị Thanh. Sự kiện do Chi Hội di sản Văn hóa Hồng Châu, Hà Nội (Thuộc Hội di sản Văn hóa Việt Nam) kết hợp với NXB Đại học Quốc gia Hà Nội phối hợp tổ chức. Tham dự sự kiện này, BTV Võ Hà đã có ghi nhận về dấu ấn cuộc đời của Tổng đốc Hoàng Diệu trong văn học.
Trước thế sự, cuộc đời với bao nỗi niềm, ngổn ngang, khuất khúc, trái tim và ngòi bút nhà thơ đâu thể nguôi yên. Những năm qua bên cạnh công việc giảng dạy tại Khoa Ngữ văn, Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên, nhà thơ, Tiến sĩ văn học Nguyễn Kiến Thọ lặng lẽ quan sát, lặng lẽ viết. Ở tuổi U60, trang thơ Nguyễn Kiến Thọ chất chứa nhiều ưu tư về nỗi đời.
Lâu nay, dân tộc Mường vẫn được biết đến là một tộc người có nền văn học dân gian hết sức phong phú. Các làn điệu dân ca Mường rất phong phú, đa dạng như: hát Sắc bùa, hát xường, hát Bọ mẹng, hát ví, hát ru con, hát đồng dao, hát đố, hát đập hoa…. Đặc biệt trong ca dao người Mường, biểu tượng cá trở đi trở lại . Điều đó có thể lý giải là do người Mường sống ở những vùng thấp, gần sông, suối, ao, hồ. Vì vậy, người Mường rất quen thuộc, gắn bó với hình ảnh con cá. Hàng ngày, người dân nơi đây tận dụng môi trường tự nhiên để đánh bắt cá. Ăn cá và đánh bắt cá đã trở thành nếp quen thuộc của người dân nơi đây. Đặc biệt là các Phường, Hội đánh bắt cá thì rất sôi nổi, thú vị, nhất là lúc mùa nước cạn và đón cá lũ khi nước rút. Như vậy, cá có vai trò quan trọng trong đời sống vật chất và tinh thần của người Mường. Đó vừa là nguồn thức ăn cung cấp chất dinh dưỡng, không thể thiếu trong các bữa ăn hàng ngày, vừa góp phần phát triển kinh tế, vừa là lễ vật quan trọng trong các dịp lễ, tết, hôn nhân…và trở thành biểu tượng nổi bật trong ca dao, dân ca truyền tải tư tưởng, tình cảm của người dân tộc Mường.
Trong lịch sử thi ca Việt Nam hiện đại, Hữu Loan là một gương mặt thơ đặc biệt. Đặc biệt bởi số lượng tác phẩm rất ít mà dựng lên được một phong cách riêng. Đặc biệt bởi những giai thoại lưu truyền xung quanh một tác phẩm. Đặc biệt bởi chính cuộc đời nhiều thăng trầm của ông, cuối cùng phải trở lại quê nhà bám đá mà sống. Cả cuộc đời Hữu Loan chưa từng nhận một giải thưởng văn học nào bởi giải thưởng lớn nhất của ông là giải thưởng sống trong lòng người đọc. Nhân dịp kỷ niệm 15 năm ngày mất nhà thơ Hữu Loan (2010 - 2025), chương trình Đôi bạn văn chương của Ban Văn học Nghệ thuật (VOV6), Đài Tiếng nói Việt Nam xin được dành một cuộc trò chuyện về chân dung thơ ông với tên gọi: Hữu Loan – Một tráng nhân thi sĩ.
Chiến tranh đã qua từ lâu nhưng dư chấn của nó còn vang động không nguôi với những con người của thời hiện tại. Không chỉ các tác giả từng trực tiếp tham gia kháng chiến có những trang viết mới về chiến tranh cách mạng mà cả những cây bút sinh ra và lớn lên sau 1975 cũng có những cách viết, cách tiếp cận riêng của mình. Trần Thị Tú Ngọc với truyện ngắn Lặng yên sau cơn mưa là một trường hợp như vậy. Trong truyện ngắn chúng ta vừa nghe, Lê Phương, nữ phóng viên xinh đẹp có ông bà nội cùng nhiều người thân trong gia đình bị chết dưới làn đạn của những người lính Việt Nam cộng hòa trong một cuộc đi càn. Cô gặp Duy, chàng trai vừa từ Mỹ về Việt Nam trong một dự án hợp tác về văn hóa. Rất vô tình, qua những tác phẩm của nhiếp ảnh gia Vũ Thiên, Phương phát hiện ra ông nội của Duy là người tham gia trận càn năm xưa. Mối tình vừa chớm nở của cô bỗng đứng trước nguy cơ tàn lụi. Cô quay lại gặp nhiếp ảnh gia Vũ Thiên lần nữa để tìm hiểu rõ hơn về trận càn năm xưa. Thế nhưng khi chiếc hộp ông Vũ Thiên đưa ra được đặt lên bàn, Phương đã quyết định không mở nó ra nữa. Quá khứ với bao thương đau không thể lãng quên, nhưng có lẽ đã đến lúc khép lại để mở ra những trang đời mới. Thế hệ đi sau rất cần hiểu về quá khứ của cha anh nhưng không có nghĩa sẽ phải gánh trên vai tất cả những hệ quả nặng nề, chặn đứng mọi con đường đến với nhau. Người xưa có câu: Lấy oán báo oán, oán oán chồng chất; lấy đức báo oán, oán oán tiêu tan. Quyết định của Phương tạo ra một cái kết nhân văn, ấm áp cho truyện ngắn. Người nghe người đọc có thể tin rằng, rồi đây Phương quay lại với Duy, cô sẽ trở về mái nhà có bà nội của Duy đang ngày đêm mong đợi.
Nếu coi kho tàng văn hóa dân gian như một “trầm tích” còn cất giữ bao điều bí ẩn thì ca dao tục ngữ Tày chính là một phần của trầm tích ấy mà có đi sâu tìm hiểu mới thấy được cái hay, cái đẹp và những giá trị lâu đời. Qua những câu ca dao, tục ngữ phổ biến ở Nghĩa Đô (Lào Cai), địa bàn sinh sống nhiều đời nay của người Tày, tác giả Nguyễn Thế Lượng tìm về với quan niệm vẻ đẹp người phụ nữ nơi vùng đất trù phú này.
Nhà văn Lê Anh Hoài sinh năm 1966 tại Hà Nội, tốt nghiệp Đại học An ninh, hiện đang là phóng viên báo Tiền Phong. Anh là tác giả của hai tiểu thuyết Chuyện tình mùa tạp kỹ và Vườn thượng uyển; hai tập truyện ngắn Tẩy sạch vết yêu và Nỗi sợ & Những khuôn hình; hai tập thơ Những giấc mơ bên đường và Mảnh mảnh mảnh. Không chỉ vậy, hành trang sáng tạo của anh còn gắn với vai trò của một nghệ sĩ nghệ thuật thị giác, một nhạc công nghiệp dư. Chương trình Đọc truyện đêm khuya hôm nay xin giới thiệu với các bạn một sáng tác mới của nhà văn Lê Anh Hoài, truyện ngắn Ngộ chữ:
Nhà thơ Trần Ngọc Mỹ sinh năm 1985 ở Hải Dương, hiện sống và làm việc tại thành phố Hải Phòng. Chị là hội viên Hội VHNT Hải Phòng, hội viên Hội Nhà văn Việt Nam. Trần Ngọc Mỹ đã xuất bản 1 tập truyện ngắn, 1 tập tản văn và các tập thơ như: Khát những mùa yêu, Ban mai của bé, Bài thơ vỗ cánh, Quay chậm, Những ngày không quên. Đầu năm nay, chị ra mắt bạn đọc công chúng trường ca “Xuyên qua giấc mơ” và tập thơ “Ngày sẽ trôi” đều ấn hành tại NXB Hội nhà văn. 10 năm với gần 10 ấn phẩm giới thiệu tới bạn đọc, công chúng, Trần Ngọc Mỹ đã cho thấy năng lượng và hơn cả là tình yêu với văn chương và thơ ca. Từ hai tác phẩm mới của chị, trường ca “Xuyên qua giấc mơ” và tập thơ “Ngày sẽ trôi”, BTV chương trình cùng với nhà thơ, các bạn thơ nghĩ về tiếng thơ Trần Ngọc Mỹ: