Từ trong lòng xã hội phong kiến, khi mà quan điểm Nho giáo đang thống soái với những gọng kìm tàn bạo siết chặt số phận người phụ nữ, thì Nguyễn Du đứng trên lập trường của chủ nghĩa nhân văn, tiến bộ đã xác quyết khả năng phi thường của nữ giới trên hành trình đi tìm giá trị bản thể. Với việc tự do lựa chọn và chủ động kiếm tìm tình yêu, hạnh phúc đích thực cho cuộc đời mình, nhân vật Thúy Kiều trong "Truyện Kiều" của Nguyễn Du đã đạt đến tự do với tư cách là một chủ thể đích thực chứ không phải như là tha nhân trong mối quan hệ với nam giới. Có nhiều nhà nghiên cứu đã đưa ra những cách lý giải khác nhau về tình yêu trong "Truyện Kiều". Trong đó, từ góc nhìn nữ quyền luận, PGS.TS Cao Thị Hồng khẳng định Đại thi hào Nguyễn Du đã xây dựng nhân vật Thúy Kiều như một điển hình phụ nữ vượt lên quan niệm và lễ giáo phong kiến để kiếm tìm tình yêu đích thực.
Nhân tướng học phổ biến thời trung đại, trong giới có học và dân gian. Một nhà Nho được coi là tài tử, do vậy, phải có hiểu biết về nhân tướng học. Nguyễn Du không chỉ thông hiểu các nguồn tư tưởng, tín ngưỡng uyên thâm, phức tạp, như Nho học, Đạo giáo,... mà ông còn sở hữu cả nhân tướng học và dùng nó như một phương thức để tri nhận, thụ lĩnh nhân sinh và cuộc đời.Theo các thống kê, trong “Truyện Kiều”, Đại thi hào Nguyễn Du đã khảo sát một cách sánh sỏi, với sự am hiểu sâu sắc các bộ vị, cung tướng quan trọng trong nhân tướng học. Ông kết hợp nhân tướng học bác học và cách xem tướng của dân gian.
Như Bình từ lâu được đông đảo bạn đọc biết đến với tư cách một cây bút văn xuôi với nhiều tập truyện đã xuất bản và các giải thưởng dành cho truyện ngắn. Nhưng trong vòng mấy năm trở lại đây, chị đã liên tục làm công chúng yêu văn chương bất ngờ về những bài thơ của mình. Các chùm thơ của chị liên tiếp được đăng tải trên những ấn phẩm văn nghệ uy tín như Báo Văn nghệ (Hội Nhà văn Việt Nam), Tạp chí Văn nghệ Quân đội, Báo Nhân dân hằng tháng, Báo Văn nghệ TP Hồ Chí Minh, Chuyên đề Viết và Đọc...Và rồi, dấu ấn quan trọng là buổi ra mắt tập thơ "Sự im lặng biếc xanh" (NXB Hội Nhà văn) vào mùa thu năm ngoái cùng tập tản văn "Thương những xa xôi". Chương trình "Đôi bạn văn chương" của Ban Văn học Nghệ thuật – Âm nhạc lần này xin được dành một cuộc trò chuyện về chân dung thơ Như Bình với tên gọi: "Như Bình – Bay như những vệt mây ngậm lửa".
Quý vị và các bạn thân mến! Trong chương trình Đọc truyện đêm khuya hôm qua, chúng ta đã nghe phần đầu truyện ngắn “Chuông chùa Chân giáo” của nhà văn Nguyễn Thị Việt Nga. Số phận của nhân vật lịch sử như Huệ Quang thiền sư là điều nhiều người đã tỏ tường. Nhưng trong văn chương nói chung, trong góc nhìn của nữ nhà văn Nguyễn Thị Việt Nga nói riêng, thân phận nhiều khuất lấp của một ông vua thất thế được nhìn nhận như thế nào? Mời quý vị và các bạn theo dõi diễn biến tiếp theo của truyện ngắn “Chuông chùa Chân Giáo”.
Quý vị và các bạn thân mến! Là gương mặt quen thuộc với thính giả của làn sóng Đài Tiếng nói Việt Nam, nhà văn Nguyễn Thị Việt Nga luôn có cách khiến người đọc, người nghe bất ngờ khi xuất hiện ở nhiều vai trò và thử sức ở nhiều lĩnh vực khác nhau. Ngay khi người đọc, người nghe đã quen với một nhà thơ, nhà phê bình văn học Nguyễn Thị Việt Nga thì bà trở lại với văn xuôi bằng thể nghiệm với truyện ngắn lịch sử. Sau đây, mời quý vị và các bạn cùng “ngắm” diện mạo mới của nữ nhà văn xứ Đông qua phần đầu truyện ngắn “Chuông chùa Chân Giáo”.
Một tác phẩm chạm đến thẳm sâu cõi lòng không nằm ở công thức, mà ở chất văn và những quãng lặng níu giữ cảm xúc của chúng ta. Đêm nay, xin mời quý vị lắng nghe truyện ngắn "Núi Vỡ" của tác giả Lữ Hồng – một giáo viên đến từ xứ núi Gia Lai. Với giọng kể đơn tuyến và chất văn vừa giàu tính tượng thanh lẫn tượng hình, Lữ Hồng đã khắc họa nên một bức tranh bảng lảng nỗi buồn về cuộc sống của những nhà giáo nghèo nơi xó núi.
"Núi Vỡ" là câu chuyện về những người thầy, người cô bám trụ tại các điểm trường khó khăn ở Tây Nguyên, dốc lòng nuôi con chữ cho con em đồng bào. Khuất sau những trang giáo án và bục giảng là bao nỗi niềm đa mang, những vòng tròn luẩn quẩn của cuộc sống xa quê và thiếu thốn. Tác giả đã chuyển hóa những trải nghiệm sâu sắc của mình về nghề giáo, về tập quán đồng bào, và về những ám ảnh khôn nguôi của vùng đất này. Đó là một tâm thế bất an, nơi những mất mát có thể bất thình lình ập đến. Một câu chuyện khiến lòng người ngưng đọng, thấm thía một sự thật: Núi vỡ, lòng người vỡ vụn. Mọi thứ đều có thể chờ chực nỗi bất thành, bất ý...
Đến rồi đi, tận hiến rồi tan biến, ý nghĩa cuộc đời mỗi con người đâu chỉ hiển hiện trên con số tuổi đời. Một cuộc đời để nhớ là ở di sản tinh thần ở lại. Mới đây, bạn hữu của nhà thơ Khánh Văn – Trần Nhật Minh có dịp ôn lại dấu ấn trong đời sống và sáng tạo của anh qua tập thơ “Mùa Xuân ở lại” ra mắt tưởng nhớ 1 năm người thơ rời cõi tạm.
Chiến tranh đã lùi xa, nhưng đề tài về chiến tranh và những câu chuyện hậu chiến vẫn luôn có sức lay động sâu xa trong lòng người. Với người trẻ – những thế hệ sinh ra sau chiến tranh – việc tìm về ký ức ấy không chỉ là sự tri ân, mà còn là hành trình đi tìm cội nguồn.
Trong truyện ngắn “Lặng yên nghe đất rì rầm” của tác giả Đỗ Ngọc Bích, chúng ta sẽ theo chân chàng trai Hoan – người lên đường thực hiện mong ước cả đời của bà ngoại, đi tìm hài cốt người bác ruột đã hy sinh trên chiến trường miền Nam. Trên dòng sông ký ức, Hoan gặp ông lão lái đò – nhân chứng lặng lẽ của lịch sử. Cũng từ đây, bức màn thời gian dần hé mở, đưa nhân vật và người đọc trở về quá khứ, chứng kiến những hi sinh anh dũng, tình yêu lãng mạn nhưng cũng đầy bi tráng của một thế hệ thanh xuân đã ngã xuống vì Tổ quốc.
Bằng thủ pháp hiện thực huyền ảo, tác giả dựng nên khung cảnh vừa hào hùng vừa thấm đẫm nhân văn. Cái kết bất ngờ và giàu xúc động – một đám cưới đặc biệt của hai liệt sĩ – trở thành lời tri ân sâu lắng gửi đến thế hệ cha anh.
Với tư duy sâu sắc cũng như tài năng ngôn ngữ bậc thầy, Đại thi hào Nguyễn Du đã gói ghém một cách thành công và thâm thúy nhiều quan niệm và giá trị văn hóa trong tác phẩm "Truyện Kiều". Một trong số đó là vấn đề đoán định tính cách, nội tâm và số phận nhân vật thông qua các biểu hiện bề ngoài, nói theo quan niệm phương Đông là nhân tướng học. Sinh thời, Đại thi hào Nguyễn Du được biết đến là một người thông thạo nhân tướng học. Trong thơ chữ Hán, ông nói về tướng của mình: "Thiên địa dữ nhân truân cốt tướng" (Trời đất cho người cái cốt tướng gian truân). Ông đã sử dụng hiểu biết về nhân tướng như một thủ pháp để miêu tả tính cách, tâm địa và dự báo số phận nhân sinh. Nói cách khác, Nguyễn Du nhìn nhân sinh bằng con mắt của tướng thuật. "Truyện Kiều" được dân gian, độc giả các thế hệ ưa chuộng còn bởi vì được sáng tạo bằng tư duy nhân tướng học. Đặc thù này làm cho tác phẩm khác xa với cuốn tiểu thuyết nguồn của Thanh Tâm Tài Nhân.
Sang thời Trần, văn học đã có sự phát triển vượt bậc. Bên cạnh các tác giả là thiền sư, còn đông đảo đội ngũ các tác giả là tôn thất nhà Trần cùng các trí thức Nho học. Mặc dù vẫn có sự hiện diện của Tam giáo (Nho, Phật, Đạo) nhưng Phật giáo không còn chi phối nhiều trong sáng tác của các thiền sư như thời Lý. Sự phát triển của kinh tế, văn hóa, xã hội, nhất là sau ba cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông khiến diện mạo văn học thời Trần đã rất phong phú, đa dạng với những thành tựu vượt bậc. Về đội ngũ sáng tác nhà Trần có thể kể đến: Trần Thái Tông, Trần Thánh Tông, Trần Nhân Tông, Trần Quốc Tuấn, Chu Văn An, Trần Quang Khải, Phạm Ngũ Lão, Huyền Quang, Mạc Đĩnh Chi, Trương Hán Siêu, Nguyễn Trung Ngạn...
Hàn Mặc Tử và Bích Khê là hai gương mặt thi sĩ nổi bật của phong trào Thơ Mới, đồng thời là hai số phận có nhiều tương đồng bởi sự tài hoa và bạc mệnh. Hàn Mặc Tử giã từ cõi thế năm 28 tuổi còn Bích Khê tạm biệt dương gian lúc vừa tròn 30. Hai thi sĩ không chỉ để lại cho đời nhiều thi phẩm tuyệt diệu mà giữa họ còn có một tình bạn thơ đặc biệt với nhiều câu chuyện được truyền tụng suốt hơn 80 năm qua. Để kỷ niệm 85 năm ngày mất thi sĩ Hàn Mặc Tử 1940-2025 và hướng tới 80 năm ngày mất thi sĩ Bích Khê 1946-2026, chương trình Đôi bạn văn chương của Ban Văn học Nghệ thuật – Âm nhạc lần này xin được dành một cuộc trò chuyện với tên gọi: Tình bạn thơ lạ kỳ, cảm động.
Bước sang tuổi thiếu niên nhi đồng, giai đoạn bắt đầu khám phá, tìm hiểu cuộc sống xung quanh với những giao tiếp xã hội đầu đời việc tìm chúng bạn cùng trang lứa chơi đùa, nghịch ngợm là một nhu cầu bản năng sinh học của trẻ em. Và Đồng dao là thể loại âm nhạc gắn bó với đoạn đời này. Cùng là âm nhạc dành cho trẻ nhỏ, nhưng Đồng dao lại hoàn toàn khác với Hát Ru- thể loại mà đối tượng thực hành là người lớn với ý thức về âm điệu, cung bậc rõ rệt. Có thể nói, trẻ em chính là chủ sở hữu đồng dao, tự hát, tự diễn xướng các bài ca trong môi trường sinh hoạt đồng trang lứa.
Sau 8 năm, kể từ tập “Nằm nghe lá thở”, Ngô Thanh Vân trở lại đầy đặn cảm xúc với tập “Vân không”. Thơ chị, từ vân vi của một người sinh trưởng nơi xứ núi Gia Lai bảng lảng những hình ảnh tuổi thơ và tuổi trẻ nơi đây, qua thời gian và nếm trải dư vị cuộc sống đã tự tìm lối vào tự sự, chiêm nghiệm về một quãng đời đã qua. Đó là cảm xúc trước tình yêu, tình đời, cô đơn và khát vọng kể từ khi tác giả vừa bước qua tuổi 30 cho đến nay, khi đã thấm trọn bao hậu vị của cuộc sống với những đẩy đưa, khúc quanh số phận.
Mạng xã hội, đối với nhiều người, đã trở thành một phần tất yếu của cuộc sống. Không những chuyện đi đâu, ăn gì, đi với ai… mà kể cả những hỉ nộ ái ố, nhiều người cũng chọn “tâm sự” với mạng xã hội trước tiên hơn là với một người bằng xương bằng thịt. Truyện ngắn “Bạn có thông báo mới” của tác giả Lệ Hằng xoay quanh nhân vật chính: một ngày đăng tải tới chục dòng trạng thái hoặc 5, 6 bức ảnh trên trang cá nhân, mong nhận được sự chú ý của bạn bè trên mạng xã hội. Truyện dễ khiến người đọc, người nghe thấy đồng cảm. Bởi xung quanh chúng ta, thậm chí chính chúng ta, cũng không khác gì nhân vật chính trong truyện. Với nội dung mới mẻ, giọng văn hóm hỉnh, truyện ngắn “Bạn có thông báo mới” của tác giả Lệ Hằng chắc hẳn đã đem lại nhiều tiếng cười cho độc giả. Nhưng sau đó, vẫn khiến người ta phải suy ngẫm về ranh giới của “cái thực” và “cái ảo”. Chẳng hạn, hôm nay mình đã sống đẹp như những gì mình chia sẻ trên mạng xã hội hay chưa?