Anton Chekhov, bậc thầy truyện ngắn người Nga, đã khắc họa một bức tranh đầy tinh tế và sâu sắc về bản chất con người trong tác phẩm Hai người đẹp. Ra đời năm 1888, truyện ngắn này không chỉ là một câu chuyện tình yêu đơn thuần mà còn là một bản nhạc buồn man mác về sự lỡ làng, về những khát khao không thành và những vẻ đẹp tưởng chừng hoàn mỹ nhưng lại ẩn chứa bi kịch.
Với bút pháp giản dị nhưng sắc sảo, Chekhov đã len lỏi vào tâm hồn nhân vật, phơi bày những cảm xúc phức tạp, những nỗi niềm day dứt của tuổi trẻ. Ông không đưa ra một cái kết trọn vẹn, mà để lại một khoảng trống, một câu hỏi lớn cho người đọc về ý nghĩa của tình yêu, của cái đẹp và của những lựa chọn trong cuộc đời. Tác phẩm này chắc chắn sẽ để lại trong lòng người đọc nhiều suy ngẫm, gợi mở những cảm xúc tinh tế và sâu sắc.
Nhắc đến đại thi hào Nguyễn Du là nhắc đến kiệt tác "Truyện Kiều", niềm tự hào của mọi người dân Việt Nam, niềm tự hào của tất cả những độc giả say mê văn chương. Bên cạnh "Truyện Kiều", Nguyễn Du còn có nhiều đóng góp to lớn ở thơ chữ Hán và một số tác phẩm chữ Nôm khác. Cuộc đời và tác phẩm của Nguyễn Du đã trở thành nguồn cảm hứng lớn cho nhiều thi phẩm của văn học Việt Nam hiện đại. Nhân dịp kỷ niệm 260 năm ngày sinh Nguyễn Du và 205 năm ngày mất của ông, chương trình "Đôi bạn văn chương" của Ban Văn học Nghệ thuật – Âm nhạc (VOV3), Đài Tiếng nói Việt Nam lần này xin được dành một cuộc trò chuyện với tên gọi "Thi hào trong mắt văn nhân", bàn luận xoay quanh những bài thơ viết về Nguyễn Du.
Từ lâu truyện thơ “Lục Vân Tiên” của nhà thơ Nguyễn Đình Chiểu đã được người bình dân, đặc biệt là ở vùng đất Nam Bộ đặc biệt yêu mến. Không chỉ truyền tụng rộng rãi những câu thơ tâm đắc, dân gian xứ sở này còn vận dung, sáng tạo nên những câu ca lấy cảm hứng từ tính cách và số phận các nhân vật trong tác phẩm này.
Nhân kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9, tối 14/8 tại Trung tâm Phát thanh – Truyền hình Quân đội (Hà Nội), Tạp chí Văn nghệ Quân đội phối hợp với Nhà xuất bản Quân đội tổ chức chương trình nghệ thuật “Những câu thơ viết nên hình đất nước”.
Chương trình đã mang đến những tác phẩm tiêu biểu của thơ ca cách mạng cùng nhiều trang thơ hiện đại, khắc họa đậm nét hình ảnh Tổ quốc và người lính. Tiếng thơ của VOV3 – Đài Tiếng nói Việt Nam đã có tổng thuật về sự kiện trang trọng và ý nghĩa này.
Truyện ngắn “Bờ sông lặng sóng” của Vũ Ngọc Thư - câu chuyện lắng đọng nỗi niềm của tác giả. Truyện không tập trung vào kịch tính cao trào mà sử dụng những tình huống đầy trắc ẩn để thể hiện sự bao dung, nương nhẹ của các nhân vật, đặc biệt là người lính. Dù lấy bối cảnh thời hậu chiến với nhiều mảnh đời éo le, ông vẫn dùng chất văn chân phương, mộc mạc để kể lại câu chuyện. Tác phẩm làm nổi bật vẻ đẹp tâm hồn của những người lính, cho thấy dù trải qua nhiều biến cố, họ vẫn vươn lên sống một cách bình yên, chan chứa yêu thương và hy vọng.
Từ lâu, cuộc đời và trước tác của nhà thơ mù yêu nước Nguyễn Đình Chiểu đã thành giai thoại, thành nguồn cảm hứng trong văn nghệ dân gian, quần chúng quảng đại ở vùng đất Nam bộ. Tác phẩm quan trọng nhất trong sự nghiệp sáng tác của nhà thơ Nguyễn Đình Chiểu – truyện thơ Lục Vân Tiên có âm vang và sức lan tỏa hết sức sâu rộng ở vùng đất này. Không chỉ “trường văn hóa” Lục Vân Tiên, tái sinh trong nhiều loại hình văn nghệ khác: thơ hậu Vân Tiên, thơ nhại Vân Tiên, tranh Vân Tiên, vọng cổ, cải lương, tuồng, điện ảnh… mà nhiều tác phẩm của nhà thơ Nguyễn Đình Chiểu cũng được mến mộ khi ghi đậm dấu ấn phẩm chất và tinh thần của người Nam Bộ trước thời thế và cuộc đời.
Truyện ngắn "Tiếng vọng" của Vương Đình Khang là một câu chuyện xúc động kể về một người lính nằm vùng bị thất lạc thân phận sau ngày giải phóng Sài Gòn. Câu chuyện được kể lại một cách độc đáo qua những đoạn băng cassette bị hỏng, với những âm thanh đứt quãng xen lẫn một bài hát về mẹ.
Tác phẩm khám phá chủ đề ký ức, sự mất mát và thân phận. Mặc dù ký ức và thân phận có thể bị phai nhòa, thậm chí đánh mất, nhưng tình mẫu tử luôn là thứ duy nhất còn lại và bền vững. Thông qua câu chuyện, tác giả muốn gửi gắm thông điệp về sự trân trọng hòa bình và tình yêu thương, đặc biệt là tình mẹ, như một điểm tựa vững chắc trong cuộc đời.
Nhà thơ Nguyễn Lương Ngọc sinh năm 1958, nguyên quán Ba Vì, Hà Tây, tốt nghiệp Đai học Cơ điện (khóa 1975 - 1980), làm công nhân ở thủy điện sông Đà mấy năm rồi về học tiếp Viết văn Nguyễn Du khóa 4. Với ba tập thơ Từ nước, Ngày sinh lại và Lời trong lời, Nguyễn Lương Ngọc đã khẳng định một cá tính thơ độc đáo trong thế hệ những cây bút trưởng thành sau Đổi Mới. Giữa lúc tài năng đang vào độ chín, một tai nạn bất ngờ khiến ông phải nằm liệt từ 1996 rồi qua đời năm 2001. Hướng tới kỷ niệm 25 năm ngày nhà thơ Nguyễn Lương Ngọc đi xa, chương trình Đôi bạn văn chương của Ban Văn học Nghệ thuật – Âm nhạc lần này xin được dành một cuộc trò chuyện về chân dung thơ Nguyễn Lương Ngọc với tên gọi: Nguyễn Lương Ngọc – Tiếng gọi hạc lưng trời bỗng dứt.
Trong đời sống thường ngày, chúng ta bắt gặp những câu ca dao, tục ngữ có ý nghĩa tương tự, chỉ sai khác một số từ, ngữ. Theo thời gian, những câu dễ đọc, dễ hiểu hơn sẽ trở nên thông dụng. Một câu ca dao có nhiều dị bản cũng là hiện tượng phổ biến. Một phần nguyên do của hiện tượng này cũng do bản sắc, cách diễn đạt, cách nói của từng địa phương, vùng miền. Điều này cũng phản ánh sáng tạo của dân gian, sự gần gũi, thân thuộc của ca dao trong đời sống thường ngày. Bài ca dao “Cổ tay em trắng như ngà” có một số dị bản, chỉ khác nhau một vài từ ngữ. Thạc sỹ Khoa Thị Điển, nguyên Tổ trưởng Tổ Lý luận văn học, thuộc khoa Xã hội trường Cao đẳng Sư phạm (nay là Đại học Đồng Tháp) cho rằng đây là một bài ca dao hay nói về vẻ đẹp của người phụ nữ truyền thống. Tuy nhiên, ở câu kết, hình ảnh đúng phải là “cái khăn” thay vì “cái nón” thì mới hợp lý.
Truyện ngắn “Phù sa mặn” của tác giả Tạ Thị Thanh Hải khắc họa rất rõ nét tính cách của nhiều kiểu người trong xã hội, từ những con người thiện lương tốt đẹp đến những kẻ thất đức, lọc lừa, tráo trở. Tác giả dụng công trong cách dựng truyện, xây dựng tính cách, tâm lý nhân vật bằng những chi tiết gây thổn thức, ám ảnh người đọc. Hầu hết những sáng tác của chị mang màu sắc buồn nhiều hơn vui, khổ hạnh nhiều hơn hân hoan. Chị dành nhiều tâm sức để bênh vực người yếu thế, nhất là những con người chịu thiệt thòi, lỡ dở trong cuộc sống. Chị không kết truyện theo lối cổ tích. Nhưng mỗi truyện ngắn khép lại đều lấp lánh ánh sáng thiện lương, nhân văn, ấm áp. Điều đó khẳng định tình yêu văn chương và khao khát kiếm tìm sự an yên giữa cuộc sống xô bồ nhiều bất trắc của cây viết trữ tình này.
Cuộc sáp nhập đơn vị hành chính các cấp ở nước ta đã gây nên những bàn luận sôi nổi trong nhiều giới. Nhiều địa danh, tên đất, tên làng đã thay đổi, xuất hiện những cái tên mới. Thế nhưng, vẫn còn đó lịch sử vùng đất trong tâm tưởng, ký ức bao người. Thời khắc này nhắc nhở mỗi người tâm niệm: “Vùng trời quê hương nào cũng là bầu trời Tổ quốc”. Và dấy lên trong tâm tư mỗi nhà thơ là dấu ấn quê hương, xứ sở. Tập thơ “Dắt nhau về cũ” của nhà thơ Lữ Mai, do NXB Hội Nhà văn ấn hành, ra đời đúng dịp này, khắc sâu thêm dòng suy tưởng ấy.
Lâu nay, “Truyện Kiều” vẫn được coi là di sản văn hóa vô giá của dân tộc ta. Chính vì lòng yêu mến, quý trọng kiệt tác văn học của Đại thi hào Nguyễn Du mà nhiều nhà văn hóa, ngôn ngữ, nhà văn đã phiên âm “Truyện Kiều” ra Quốc ngữ. Công việc này đòi hỏi tuân thủ các quy tắc chính tả để giúp bạn đọc tiếp cận và hiểu rõ hơn nội dung của một truyện thơ dài. Tuy nhiên, tới nay, các bản phiên âm “Truyện Kiều” ra Quốc ngữ chưa nhất quán về quy tắc chính tả, dấu câu, cách trình bày. Chính vì lẽ đó, mới đây Hội Kiều học Việt Nam phối hợp với Hội đồng Gia tộc họ Nguyễn Tiên Điền và Viện Nghiên cứu danh nhân đã tổ chức tọa đàm khoa học về chủ đề “Tìm kiếm phương án tối ưu cho việc trình bày văn bản Quốc ngữ Truyện Kiều”.
Truyện ngắn “Gấu mẹ và đôi tình nhân dưới trăng” của tác giả Nguyễn Việt Chiến lấy bối cảnh thời chiến. Chiến tranh thì luôn đầy những gian khổ, khắc nghiệt, thử thách sức chịu đựng to lớn của con người trong từng giờ từng phút từng ngày, thường xuyên đặt con người vào ranh giới mong manh của sự sống và cái chết.Thế nhưng với tuổi trẻ thì những rung cảm của tình yêu đôi lứa luôn là một điều tất yếu. Dù có nén nó xuống, cố tình quên nó đi thì tình yêu vẫn đến, vẫn nảy nở một cách tự nhiên. Tình yêu chính là thứ tiếp thêm sức mạnh và niềm tin cho họ, giúp họ vượt qua những ngày tháng gian khổ nhất của chiến tranh. Tình yêu ấy thậm chí còn cảm hóa được sự hung dữ của một sinh vật hoang dã. Tác phẩm vì thế là một bản tụng ca đẹp đẽ về tình yêu đôi lứa, về lòng nhân ái của con người.
Cuộc đời người lính Trần Viết Bảng, nhân duyên, tình nghĩa với người vợ tào khang cùng tình đồng chí, đồng đội những năm tháng chiến tranh ác liệt lần lượt hiển hiện qua từng trang truyện ngắn “Người lính”. Xây dựng nhân vật, tình huống truyện theo mạch văn ký sự, hồi tưởng, tác giả Nguyên Tô đã thổi vào sáng tác của mình hơi thở của sự thật. Ở đó, sáng lên những thời khắc, câu chuyện lịch sử, truyền thống, những thân phận con người trong chiến tranh. Tuy nhiên, tác giả cũng biết cách tạo dấu ấn riêng trong ngòi bút qua những chi tiết miêu tả về đời sống nông thôn Bắc Bộ, trong câu chuyện tình yêu son sắt, thủy chung tìm nhau trong mưa bom bão đạn, về khoảnh khắc hội ngộ đầy xúc động giữa hai người bạn chiến đấu một thời. Vẻ đẹp tinh thần cao cả của thời chiến đã được tiếp nối, trao truyền cho thế hệ con cháu, rọi ánh sáng niềm tin về tình yêu, tình người đẹp mãi giữa đời...