2025

Từ lâu, cuộc đời và trước tác của nhà thơ mù yêu nước Nguyễn Đình Chiểu đã thành giai thoại, thành nguồn cảm hứng trong văn nghệ dân gian, quần chúng quảng đại ở vùng đất Nam bộ. Tác phẩm quan trọng nhất trong sự nghiệp sáng tác của nhà thơ Nguyễn Đình Chiểu – truyện thơ Lục Vân Tiên có âm vang và sức lan tỏa hết sức sâu rộng ở vùng đất này. Không chỉ “trường văn hóa” Lục Vân Tiên, tái sinh trong nhiều loại hình văn nghệ khác: thơ hậu Vân Tiên, thơ nhại Vân Tiên, tranh Vân Tiên, vọng cổ, cải lương, tuồng, điện ảnh… mà nhiều tác phẩm của nhà thơ Nguyễn Đình Chiểu cũng được mến mộ khi ghi đậm dấu ấn phẩm chất và tinh thần của người Nam Bộ trước thời thế và cuộc đời.

Ca dao và dị bản 7/8/2025

Trong đời sống thường ngày, chúng ta bắt gặp những câu ca dao, tục ngữ có ý nghĩa tương tự, chỉ sai khác một số từ, ngữ. Theo thời gian, những câu dễ đọc, dễ hiểu hơn sẽ trở nên thông dụng. Một câu ca dao có nhiều dị bản cũng là hiện tượng phổ biến. Một phần nguyên do của hiện tượng này cũng do bản sắc, cách diễn đạt, cách nói của từng địa phương, vùng miền. Điều này cũng phản ánh sáng tạo của dân gian, sự gần gũi, thân thuộc của ca dao trong đời sống thường ngày. Bài ca dao “Cổ tay em trắng như ngà” có một số dị bản, chỉ khác nhau một vài từ ngữ. Thạc sỹ Khoa Thị Điển, nguyên Tổ trưởng Tổ Lý luận văn học, thuộc khoa Xã hội trường Cao đẳng Sư phạm (nay là Đại học Đồng Tháp) cho rằng đây là một bài ca dao hay nói về vẻ đẹp của người phụ nữ truyền thống. Tuy nhiên, ở câu kết, hình ảnh đúng phải là “cái khăn” thay vì “cái nón” thì mới hợp lý.

"Tìm kiếm phương án tối ưu cho việc trình bày văn bản Quốc ngữ Truyện Kiều" 4/8/2025

Lâu nay, “Truyện Kiều” vẫn được coi là di sản văn hóa vô giá của dân tộc ta. Chính vì lòng yêu mến, quý trọng kiệt tác văn học của Đại thi hào Nguyễn Du mà nhiều nhà văn hóa, ngôn ngữ, nhà văn đã phiên âm “Truyện Kiều” ra Quốc ngữ. Công việc này đòi hỏi tuân thủ các quy tắc chính tả để giúp bạn đọc tiếp cận và hiểu rõ hơn nội dung của một truyện thơ dài. Tuy nhiên, tới nay, các bản phiên âm “Truyện Kiều” ra Quốc ngữ chưa nhất quán về quy tắc chính tả, dấu câu, cách trình bày. Chính vì lẽ đó, mới đây Hội Kiều học Việt Nam phối hợp với Hội đồng Gia tộc họ Nguyễn Tiên Điền và Viện Nghiên cứu danh nhân đã tổ chức tọa đàm khoa học về chủ đề “Tìm kiếm phương án tối ưu cho việc trình bày văn bản Quốc ngữ Truyện Kiều”.

Hoa và biểu trưng thân phận con người trong ca dao 24/7/2025

Trong cuộc sống của mỗi con người, điều quý nhất là phải có một nhân cách, phẩm chất tốt. Vẻ đẹp về nhân cách đã được các tác giả dân gian thể hiện qua các câu ca dao rất ngắn gọn, súc tích. Đặc biệt là những câu ca dao thể hiện hình ảnh hoa trái. Khi nhắc đến hoa, quả là nhắc tới hương thơm quyến rũ, vị ngọt nồng nàn, đa sắc, đa hương, đa màu, đa vị. Hoa trong ca dao biểu trưng cho phẩm chất cao quý, cho thân phận của người phụ nữ trong xã hội cũ.

Biểu tượng hoa trong ca dao 19/7/2025

Ca dao vốn ưa dùng hình ảnh biểu tượng để gửi gắm quan niệm về cuộc sống, suy ngẫm thân phận con người, về lẽ đối nhân xử thế. Neo vào hoa, vẻ đẹp hương sắc của thiên nhiên, các tác giả dân gian đã sáng tác nên những câu ca gần gũi, thân thuộc với người bình dân.

Ca dao bàn về rượu 10/7/2025

Từ xa xưa, ca dao ta đã có nhiều câu nói về rượu. Khi gắn với nghi lễ, rượu tượng trưng cho việc chuẩn thuận, thề nguyền; khi gắn với lạc thú, rượu như một vị chủ không thể thiếu; khi xét đến người đẹp, chỉ có rượu mới tương xứng để đối sánh. Nhưng tác hại của rượu cũng không nhỏ nếu người uống không biết dừng lại ở mức cần dừng. Trong những dịp cúng lễ, lễ lạt, hiếu hỉ, và đặc biệt là vào dịp Tết, rượu thường được nhắc đến, và có khi trở thành quan trọng hàng đầu: "Vô tửu bất thành lễ". Rượu gắn với giới tao nhân mặc khách. "Cầm kì thi tửu", "bầu rượu túi thơ", Lưu Linh viết "Tửu đức tụng" (tán tụng công đức của làng rượu), Lí Bạch không chỉ là “thi tiên" mà còn được gọi là “tửu tiên", Phạm Thái, Nguyễn Công Trứ, Cao Ba Quát... đều sành rượu và có thơ ca ngợi rượu, là vài minh chứng. Ca dao bàn về rượu, ở một chừng mực nào đó phản ánh phong tục, quan niệm của người Việt về một thức uống có lịch sử lâu đời và mang tính toàn cầu.

Tỏ tình trong ca dao 3/7/2025

Từ xa xưa, người Việt ta đã sử dụng ca dao như một phương thức hữu hiệu để thổ lộ nỗi lòng, kể chuyện, sẻ chia kinh nghiệm hoặc khuyên nhủ về đạo lý làm người. Trong đó, vi diệu và cũng đầy ý tứ là những câu ca dao tỏ bày tình yêu đôi lứa.

Ghen tuông trong ca dao 28/6/2025

Từ nhiều đời nay, tranh dân gian có nhiều hoạt cảnh, ca dao, thành ngữ của ta cũng có nhiều câu đề cập tới tâm lý sở hữu và ghen tuông trong tình yêu và hôn nhân.

Biểu đạt khoa trương trong ca dao 20/6/2025

Từ xa xưa, các tác giả dân gian đã dùng nhiều cách biểu đạt khoa trương trong ca dao. Không chỉ sử dụng số từ, động từ mà thành ngữ còn xuất hiện trong nhiều câu ca. Nhờ đó, ca dao trở nên sinh động về mặt ngôn từ, sâu sắc về mặt ngữ nghĩa.

Tiếng “ai” trong những lời ru 13/6/2025

Từ xa xưa, các tác giả dân gian đã có nhiều cách biểu đạt ý tưởng, cảm xúc hết sức tinh tế và độc đáo. Một trong những cách thức ấy là việc sử dụng đại từ “Ai” trong nhiều câu ca dao. Khi cất lên thành những lời ru, hiệu ứng của nét nghệ thuật này được phát huy một cách đậm nét và đầy biểu cảm. Tác giả Hà Phương đã có cảm bình về tiếng “ai” trong những lời ru.

Khoa trương trong ca dao 6/6/2025

Trong tiếng Việt, khi cần nhấn mạnh làm nổi bật đặc trưng, tính chất của đối tượng, người ta cố tình nói quá sự thật; việc nói quá ở đây có thể là phóng to hoặc thu nhỏ đối tượng cần miêu tả. Lối nói này được gọi là khoa trương. Nhiều câu ca dao truyền miệng cũng sử dụng đắc địa lối nối khoa trương, tạo được những hiệu ứng nhất định.

Trăm năm bia đá cũng mòn... 30/5/2025

Ca dao phản ánh tiếng nói của quần chúng đối với các hiện tượng trong xã hội đương thời. Thái độ bình phẩm, phán xét của công luận hiển hiện rõ nét và “Trăm năm bia đá cũng mòn/ Ngàn năm bia miệng vẫn còn trơ trơ”. Nói như vậy để thấy ca dao liên quan đến lịch sử Việt Nam là “tấm bia miệng” để đời, là tấm gương cho nhiều thế hệ soi chung và bản thân những câu ca dao đó cũng là phán xét của lịch sử.

Ca dao và lịch sử 23/5/2025

Bên cạnh cảm xúc trữ tình, ca dao còn là tiếng nói của quần chúng nhân dân với những nhân vật, sự kiện và hiện tượng trong xã hội đương thời. Trước những biến cố liên quan đến vận mệnh dân tộc và đất nước, dân gian cũng sáng tác ra các câu ca còn ý nghĩa tới hôm nay.

Hình tượng Bác Hồ trong ca dao 15/5/2025

Trong lịch sử văn học dân tộc ta và thế giới chưa có danh nhân nào được ca dao hóa với số lượng nhiều và sâu đậm nghĩa tình như Chủ tịch Hồ Chí Minh. Từ sau Cách mạng tháng Tám, nhân dân khắp mọi miền đất nước đã sáng tác ca dao về Bác. Những câu ca hiện đại gửi gắm tình cảm sâu nặng của đồng bào với vị lãnh tụ tối cao của dân tộc, người đã hy sinh cả cuộc đời tận trung với nước, tận hiếu với dân.

Tư tưởng triết học trong tục ngữ, ca dao 9/5/2025

Tục ngữ, ca dao tuy không phải là triết học nhưng nghiên cứu, tìm hiểu, ta sẽ thấy một mảng nội dung của tục ngữ, ca dao rất gần gũi với một số tư tưởng triết học. Như ta đã biết, tục ngữ, ca dao được làm ra với mục đích cố gắng phát hiện ra bản chất và tính quy luật của các sự vật và hiện tượng tự nhiên, xã hội và đời sống con người. Do đó, nhiều người gọi tục ngữ, ca dao là “'triết lý dân gian”, “triết học của nhân dân lao động”.